Menu

System prosument

Wstęp

 
Wielu z nas zastanawia się nad możliwością zainstalowania instalacji fotowoltaicznej. Ceny prądu na pewno będą rosły, a jego zużycie w domu, mimo wielu energooszczędnych technologii także stale rośnie. Winę ponoszą za to nowe urządzenia, np. piekarnik elektryczny zamiast gazowego, kuchnia indukcyjna, mikrofalówki, komputery z wydajnymi kartami graficznymi, centralne odkurzanie, klimatyzatory, pompy ciepła zamiast kotłów, itp.
    Osoby decydujące się na panele fotowoltaiczne liczą zawsze na szybki zwrot kosztów. Firmy oferujące systemy PV mówią często o zaledwie 5-cio letnim okresie amortyzacji wszystkich wydatków. Jak to wygląda w praktyce? Czym jest system "prosument", ile paneli powinniśmy zainstalować na dachu w naszej instalacji, jaki rodzaj falownika zastosować, co to są okresy rozliczeniowe z zakładem energetycznym i jaki wpływ mają na zwrot kosztów? Na te i na inne pytania postaram sie odpowiedzieć w niniejszym artykule. Chcę tylko od razu zaznaczyć, że prawo w Polsce się zmienia i artykuł jest aktualny na dzień w którym został napisany, czyli listopad 2018r. Wszelkie nowe regulacje w ustawie OZE mogą radykalnie wpłynąć na jego treść i należy to mieć na uwadze.
 

Kim jest tzw. PROSUMENT

Zgodnie z nowelizacją Ustawy o OZE z dnia 22 czerwca 2016 przez PROSUMENTA rozumie się odbiorcę końcowego dokonującego zakupu energii elektrycznej na podstawie umowy kompleksowej, wytwarzającego energię elektryczną wyłącznie z odnawialnych źródeł energii w mikroinstalacji w celu jej zużycia na potrzeby własne, niezwiązane z wykonywaną działalnością gospodarczą regulowaną ustawą z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 584, z późn. zm.2)), zwaną dalej „ustawą o swobodzie działalności gospodarczej” 
 

Ustawa OZE

Aby móc omawiać przepisy dotyczące prosumentów musimy już skupić się na fragmentach USTAWY o Odnawialnych źródłach energii z dnia 29 czerwca 2018 r. poz. 1269. Zasady rozliczeń z prosumentami ujęte są w rozdziale 2.
 
Rozdział 2 Zasady i warunki wykonywania działalności w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w mikroinstalacji oraz małej instalacji, z wyłączeniem wytwarzania energii elektrycznej z biogazu rolniczego lub z biopłynów
 
Art. 4. 1. Sprzedawca, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, dokonuje rozliczenia ilości energii elektrycznej wprowadzonej przez prosumenta do sieci elektroenergetycznej wobec ilości energii elektrycznej pobranej z tej sieci w stosunku ilościowym 1 do 0,7 z wyjątkiem mikroinstalacji o łącznej mocy zainstalowanej elektrycznej nie większej niż 10 kW, dla których ten stosunek ilościowy wynosi 1 do 0,8.
 
2. Rozliczenia ilości energii, o której mowa w ust. 1, dokonuje się na podstawie wskazań urządzenia pomiarowo- -rozliczeniowego dla danej mikroinstalacji.
 
3. Sprzedawca, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, dokonuje rozliczenia ilości energii elektrycznej wprowadzonej i pobranej z sieci przez prosumenta, na podstawie wskazań urządzenia pomiarowo-rozliczeniowego dla danej mikroinstalacji, po uzyskaniu danych pomiarowych od operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego, przekazanych przez tego operatora w taki sposób aby ilość wprowadzonej i pobranej przez prosumenta energii była rozliczona po wcześniejszym sumarycznym bilansowaniu ilości energii z wszystkich faz dla trójfazowych mikroinstalacji.
 
4. Od ilości rozliczonej energii elektrycznej, w sposób, o którym mowa w ust. 1, prosument nie uiszcza:
1) na rzecz sprzedawcy, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, opłat z tytułu jej rozliczenia;
2) opłat za usługę dystrybucji, których wysokość zależy od ilości energii elektrycznej pobranej przez prosumenta; opłaty te są uiszczane przez sprzedawcę, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, wobec operatora systemu dystrybucyjnego elektroenergetycznego, do sieci którego przyłączona jest mikroinstalacja.
 
5. Rozliczeniu podlega energia elektryczna wprowadzona do sieci nie wcześniej niż na 365 dni przed dniem dokonania odczytu rozliczeniowego w bieżącym okresie rozliczeniowym. Jako datę wprowadzenia energii elektrycznej do sieci w danym okresie rozliczeniowym przyjmuje się datę odczytu rozliczeniowego, na podstawie którego określana jest ilość energii elektrycznej wprowadzonej w całym okresie rozliczeniowym.
 
6. Sprzedawca, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, informuje prosumenta o ilości rozliczonej energii, o której mowa w ust. 1, zgodnie z okresami rozliczeniowymi przyjętymi w umowie kompleksowej.
 
7. W zakresie nieuregulowanym ustawą do rozliczenia, o którym mowa w ust. 1, w przypadku prosumenta będącego konsumentem w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r. poz. 1025) stosuje się przepisy o ochronie praw odbiorcy końcowego oraz przepisy dotyczące ochrony konsumenta.
 
8.  Wytwarzanie i wprowadzanie do sieci energii elektrycznej, o której mowa w ust. 1, nie stanowi działalności gospodarczej w rozumieniu ustawy – Prawo przedsiębiorców.
9. Wprowadzanie energii elektrycznej do sieci, a także pobieranie tej energii z sieci, o których mowa w ust. 1, nie są świadczeniem usług ani sprzedażą w rozumieniu ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2017 r. poz. 1221 i 2491 oraz z 2018 r. poz. 62, 86 i 650).
10. Pobrana energia podlegająca rozliczeniu, o którym mowa w ust. 1, jest zużyciem energii wyprodukowanej przez danego prosumenta w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2017 r. poz. 43, z późn. zm.4)

11. Nadwyżką ilości energii elektrycznej wprowadzonej przez prosumenta do sieci wobec ilości energii pobranej przez niego z tej sieci dysponuje sprzedawca, o którym mowa w art. 40 ust. 1a, w celu pokrycia kosztów rozliczenia, w tym opłat, o których mowa w ust. 4.
12. Nadwyżka ilości energii elektrycznej, o której mowa w ust. 11, nie stanowi przychodu w rozumieniu ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1036).    
    Ważniejsze aspekty Ustawy starałem sie wytłuścić. Jak należy rozumieć te przepisy? Po pierwsze najbardziej opłacalne są mikroinstalacje o mocy do 10kWp, dla których system opustów zabiera tylko 20% wytworzonej przez nas energii, większe systemy mają już wskaźnik jak 1 do 0,7. Jeśli ktoś ma instalację o mocy 12 kWp to zostanie od razu wrzucony do niższego wskaźnika rozliczeniowego. Nie ma tutaj możliwości różnicować rozliczeń do 10 kWp, jak 1 do 0,8; a pozostałe 2 kWp jak 1 do 0,7. To nierealne, dlatego operatorzy od razu stosują inny przelicznik. Po drugie - chociaż w ustawie zapisane jest, że rozliczenie nastąpi nie wcześniej niż po 365 dniach od momentu odczytu rozliczeniowego, to samo rozliczanie zależy od okresów rozliczeniowych z operatorem. Jest do dość skomplikowany temat dlatego musimy mu się bliżej przyjrzeć.
 
Czym jest okres rozliczeniowy?
Każdy z nas podpisując umowę z operatorem systemu EE, np. siecią dystrybucji Energa, PGE, Tauron, itd. podpisuje tzw. umowę kompleksową w której zawarta jest taryfa i okres rozliczeniowy. Okres rozliczeniowy, jak i taryfę (np. G12) wybiera sam klient. W zależności od operatora i rodzaju instalacji w budynku (jednofazowa, trójfazowa) możemy korzystać z okresów 1-, 2-, 6- i 12 miesięcznych oraz taryfy dla liczników jednofazowych i trójfazowych. To, jak długi okres wybierzemy, ma kapitalne znaczenie dla rozliczonej później energii. Dlaczego? Bo ilość produkowanej energii przez panele PV zmienia się radykalnie w ciągu całego roku. Zwykle najmniejsza jest wtedy, gdy występuje największe zapotrzebowanie na energię czyli w zimie. W lecie z kolei mamy jej nadwyżki. Co to oznacza dla naszej instalacji? Musimy to omówić na konkretnym przykładzie. Dodatkowo musimy rozbić nasze rozważania na instalacje z falownikiem jednofazowym i trójfazowym, bo to też ma swoje znaczenie.
Na początek falownik jednofazowy w instalacji trójfazowej ( w domku jednorodzinnym raczej innej nie znajdziemy). Przy takim rozwiązaniu bardzo ważne jest do której fazy zostanie podłączony falownik. W praktyce powinna być to faza najbardziej obciążona, na której zamocowany jest np. podgrzewacz elektryczny ciepłej wody. W rzeczywistości elektryk na pewno tak planował instalację, aby jednakowo obciążać poszczególne fazy, dlatego znalezienie tej która pobiera dzienne największa ilość energii może być trudne. Jak to w praktyce działa i jak odbija się na systemie opustów. Załóżmy, że instalacja PV wytworzyła w ciągu 1h,  2kWh energii i w tym samym czasie na podpiętej fazie nastąpił pobór 2kWh energii. Do sieci nie popłynęła żadna energia, nie było nadwyżki, cała energia została przez nas skonsumowana i nic nie musimy za nią płacić. Tak naprawdę w tej godzinie była całkowicie darmowa rozliczona w stosunku 1:1(rys. poniżej).
PV311.2.jpg
Co jednak się stanie jeśli instalacja PV w tym układzie wytworzy w ciągu godziny 2 kWh energii, a jej pobór nastąpi na innej fazie, np. L2 albo L3  w ilości po 1 kWh? No cóż, rozliczenie fazowe w ustawie w tym przypadku zakłada, że system PV nic nie wyprodukował i cała energia popłynie do sieci, ale nie będziemy mogli jej odzyskać w postaci opustu. Zapłacimy natomiast za pobraną z sieci energię na fazach L2 i L3 w ilości 2kWh. Można powiedzieć, że sieć zarobiła na nas na czysto 2 kWh.
PV311.3.jpg
Kolejny przypadek w tej instalacji: panele PV wytworzyły w ciągu godziny 4kWh energii, w tym czasie na fazie do której został podłączony falownik nastąpił jej pobór w ilości 2 kWh (rys. poniżej). W takim wypadku 2 kWh mamy za darmo i dwie zmagazynowane w sieci. Tutaj sieć nie musiała ich długo magazynować, bo nastąpił pobór na dwóch pozostałych fazach. Jednak te 2 kWh energii możemy odzyskać tylko w  stosunku 1:0,8, czyli za 0,4 kWh będziemy musieli zapłacić.
PV311.4.jpg
Falownik trójfazowy - w tym rozwiązaniu każda faza falownika podłączona jest do osobnych faz instalacji elektrycznej. Przy poborze energii przez fazy L1 L2 i L3 jest ona dzielona symetrycznie do obciążenia faz. Przykładowo: instalacja wyprodukowała łącznie 4kWh energii w ciągu godziny, a na fazie L1 pojawiło się obciążenie 2 kWh oraz po 1 kWh na pozostałych fazach, to cała energia z falownika zostanie wykorzystana w instalacji bez odprowadzania jej do sieci. Mamy ją krótko mówiąc za darmo. 
PV311.5.jpg
Jeśli pobór w danej godzinie w instalacji jest mniejszy niż produkcja systemu PV, część energii zostanie zmagazynowana w sieci i można ją wykorzystać w systemie opustów. To, którą z faz popłynie energia do sieci nie ma dla nas znaczenia.
PV311.6.jpg
Teraz dochodzimy do sedna, czyli okresu rozliczeniowego. W Ustawie napisane jest, że ostateczne rozliczenie z dostawcą energii może nastąpić nie wcześniej niż po 365 dniach, ale w tym czasie energia pobierana i oddawana do sieci rozliczana jest w poszczególnych okresach rozliczeniowych. Co to oznacza? Jeśli podpisaliśmy umowę na 2 miesięczny okres rozliczeniowy, to po tym okresie nadmiar energii nie wykorzystany przez nas zostaje zmagazynowany w sieci na okres nie dłuższy niż 365 dni. Jeśli w tym czasie nie zostanie wykorzystany, to przepada.  Przykład. Nasza instalacja PV w okresie 2 miesięcy wyprodukowała 600 kWh energii, a zużyliśmy w tym czasie tylko 200 kWh, czyli sieć zmagazynowała dla nas nadwyżkę w postaci 400 kWh. Nadwyżka ta po upływie okresu rozliczeniowego zostanie zmagazynowana na 365 dni.  Jeśli jednak w kolejnym okresie rozliczeniowym znowu mamy nadwyżkę, to poprzedniej nie mogliśmy nawet ruszyć, a jeszcze dokładamy nową. Zwykle przy krótkich okresach rozliczeniowych tworzą się bardzo duże nadwyżki w okresach letnich, których nie jesteśmy potem w stanie skonsumować i po upływie 365 dni energia ta bezpowrotnie przepada.  Poniżej fragment faktury dla prosumenta w firmie Tauron
PV311.7.jpg

 Jak duża powinna być instalacja PV?

Z obecnego systemu rozliczeń w systemie "prosumenckim" wynika, że nie opłaca sie produkować zbyt dużo energii, bo nigdy jej nie odzyskamy i tylko za darmo oddamy ją do sieci. Jak w takim razie zaprojektować instalację PV w budynku? Z doświadczeń klientów wynika, że najkorzystniej jest przyjąć przelicznik 1kWp/1000kWh zużytej energii. Przykład: zużywamy rocznie 4500 kWh energii, więc nasza instalacja powinna mieć moc generatora PV około 4,5kWp. Pamiętajmy też, że nie opłaca się oddawać energii do sieci, a najlepiej od razu ją zużywać. Energia która nie przepływa przez licznik nie jest bowiem w ogóle rejestrowana i całkowicie darmowa. 
 

Jaki wybrać falownik?

Rodzaj falownika narzucają  przepisy OSD. Tak naprawdę są to przepisy zawarte w INSTRUKCJI RUCHU I EKSPLOATACJI SIECI DYSTRYBUCYJNEJ osobne dla każdego operatora. Jeszcze do niedawna operatorzy sieci EE dopuszczali w instalacjach PV falowniki jednofazowe o mocy do 5kW. Obecnie od  kwietnia tego roku przepisy te uległy zmianie. Dopuszczalna moc falownika jednofazowego została obniżona do 3kW. Powyżej tej mocy można stosować tylko falowniki trójfazowe. W przypadku operatora Tauron wymagania są następujące (tabela).
PV311.8.jpg
(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});