Praca na słupach elektroenergetycznych

Praca na słupie nie należy do zajęć w zawodzie montera instalacji sanitarnych, ani montera urządzeń energetyki odnawialnej. To typowe zajęcie elektryka, w przypadku OZE może wystąpić przy farmach PV ale będzie dotyczyć stricte osób z uprawnieniami SEP grupy G1 dla urządzeń o napięciu > 1kV. Poniższy tekst traktuję więc jako ciekawostkę rozszerzającą wiedzę na temat sprzętu do pracy na wysokości.

Praca na słupach energetycznych należy do najbardziej wymagających, nie tylko z uwagi na niewygodę, ale także zagrożenia związane z porażeniem prądem. Wszechstronna wiedza w tym zakresie jest niezbędna. Nie będę jednak przytaczał tutaj wielu norm i rozporządzeń.  Pokuszę się głównie o pokazanie rozwiązań dostępnych na rynku.

Trochę o słupach

Fot. Żerdzie betonowe typu E

Słupy energetyczne mogą mieć różną budowę w zależności od rodzaju linii, NN, SN, WN. Słupy NN, to najczęściej żerdzie betonowe wirowane typu E lub EM, wykonane ze strunobetonu. Mają kształt walca zwężającego się ku górze, pustego w środku. Żerdzie są oznakowane kolorami (części denne), które potrafią je szybko różnicować względem siebie pod kątem wytrzymałości (przenoszonej siły w kN). Żerdzie EM są o podwyższonej wytrzymałości i sile >12kN. Średnica dolna i górna żerdzi zależy od ich wysokości, ta może się wahać od około 6 do 15m. W terenie możemy jeszcze znaleźć słupy starszej konstrukcji, betonowe zbrojone typu ŻN, o przekroju prostokątnym. Słupy ŻN dostępne były o długościach od 7, 8 10 i 12m.  Ich montaż korzystał często z zasady 4/5, czyli 1/5 słupa była skryta pod ziemią, a 4/5 wystawały nad powierzchnię. W praktyce głębokość posadowienia zależała od spoistości gruntu. Słupy ŻŃ  mogły być stawiane w wersji pojedynczej, bliźniaczej (podwójnej), jak i rozkracznej (A-owej).

Fot. Słupy betonowe typu ŻN

Fot. Słupy betonowe ŻN w wersji (od lewej) pojedynczej, bliźniaczej, A-owej (rozkracznej)

Słupy w sieciach SN to zwykle również strunobetony, ale o większej wysokości i wytrzymałości, czyli typu EM. W sieciach tych możemy też znaleźć konstrukcje kratowe stalowe. Sieci WN to wybitnie konstrukcje kratownicowe o różnej budowie w zależności od wysokości napięć, choć zdarzają się tez słupy stalowe, rurowe. Komunikację po słupach kratownicowych umożliwiają stopnie włazowe, usytuowane na dwóch przeciwległych krawężnikach słupa.

Przy dużych wysokościach kratownic i na słupach rurowych popularne są drabinki włazowe, często z wykonaniem ewakuacyjnym (fot.).

Przepisy

Praca na słupach należy do prac szczególnie niebezpiecznych i wymaga min. 18 lat oraz ważnego zaświadczenia lekarza medycyny pracy stwierdzającego brak przeciwwskazań do tego typu pracy. Osoby pracujące na słupach podlegają okresowemu szkoleniu BHP, nie rzadziej niż raz na rok. Pracy na słupach nie wolno wykonywać przy silnym wietrze, opadach deszczu i śniegu, a także po zmroku. W sytuacjach wyjątkowych należy zapewnić pracownikom odpowiednią infrastrukturę oświetleniową, w tym wyposażenie pracowników w lampy czołowe.

Drabiny

Przy pracy na słupach energetycznych drabiny powinny być wykonane z materiałów dielektrycznych. Nie są one przewidziane do bezpośredniego kontaktu z częściami znajdującymi się pod napięciem, ale w przypadku takiego kontaktu zapewniają odpowiednią izolację, minimalizując ryzyko porażenia pracownika. Dopuszcza się drabiny rozstawne, lub przystawne, w zależności od dostępności miejsca. Drabiny przystawne, przy długościach >3m, zgodnie z norma PN EN 131, powinny rozszerzać się ku dołowi. Zapewnia to ich większą stabilizację. Rozszerzenie może być realizowane jako trawers, lub przedłużenie stojaka. Szerokość b2 urządzenia stabilizującego zależy od długości drabiny. Oblicza się go według wzoru.

Długość przedłużenia stojaka = (0,1 x długość drabiny) + szerokość drabiny, przy czym maksymalna szerokość trawersu ograniczona jest do 1,2 m.

 Na rynku znajdziemy całą gamę drabin do pracy na słupach.

Drabina DRS1 – służy do montażu pionowego przy słupie o przekroju okrągłym, prostokątnym lub ośmiokątnym. Składa się z przęseł łączonych ze sobą w pionie. W zestawie dostępne są przęsła zwykłe i izolacyjne typ SI-22. Przęsła izolacyjne stosowane są przy pacy na słupach pod napięciem.  Na zdjęciach obok drabina DRS1 standardowa i z górnym przęsłem izolacyjnym. Drabina mocowana jest do słupa liną opasującą (po jednym uchwycie na przęsło). W segmencie dolnym drabina posiada groty, które w przypadku miękkiego gruntu mogą być zamocowane w podstawkach.

Drabina podwieszana DRP – występuje w wersji zwykłej DRP-2 i DRP-3, bez prowadnic i w wersji DRP-31 z prowadnicą z zamocowanym systemem samozaciskowym. W każdej wersji posiada w górnej części zawieszenie hakowe, które pozwala na jej montaż na belce, ramie, kratownicy. W wersji podstawowej drabina ma 3m wysokości, a po dołączeniu drugiego segmentu wysokość wzrasta do 6m. Może być stosowana do pracy w pionie (wytrzymałość 1,6kN) lub jako poziomy pomost (1,0kN).

Praca na drabinie jest zawsze pracą w pozycji wymuszonej i przy skomplikowanych zadaniach, niewygodną dla montera. Do pracy na słupach dostępne są więc także pomosty i platformy robocze. Poniżej na zdjęciu przykładowa platforma PTS-2

Fot. Platforma robocza do pracy na słupie PTS-2

Powyższa platforma ma wymiary 0,35×1,3m i wytrzymałość 1,5kN.

Słupołazy

Wejście na słup możliwe jest też bez potrzeby instalowania drabiny. Umożliwiają to specjalne uchwyty dla stóp zwane słupołazami. Słupołazy mają wykonanie dla słupów okrągłych (wirowanych) jak i dla prostokątnych. Producent w każdym przypadku podaje pełną charakterystykę zastosowań, np. dopuszczalną średnicę słupa, lub jego wymiary poprzeczne. Przy zastosowaniu słupołazów pracownik musi posiadać szereg zabezpieczeń indywidualnych, jak: szelki bezpieczeństwa z pasem biodrowym, linę opasującą do pracy w podparciu, urządzenia samohamowne, itp.

Fot. Po lewej słupołazy do słupów okrągłych, po prawej – prostokątnych.

Przykład pracy na słupie prostokątnym żelbetowym ŻN pokazuje poniższe zdjęcie wykonane przez firmę PROTEKT. Na zdjęciu uprząż z pasem biodrowym i urządzeniem do pracy w podparciu PROTEKT PROT-10 o długości liny 3m 

Ochrona głowy (hełmy)

Praca na słupie wymaga innych nakryć głowy niż w przypadku zwykłej budowy. Zalecane są hełmy z daszkiem w wykonaniu elektroizolacyjnym, a przy pracy pod napięciem z dodatkową osłoną twarzy chroniącą przed iskrzeniem. Przyłbice lub wizjery scalone z hełmem, powinny odpowiadać wytycznym normy GS-ET-29, która wyróżnia dwie klasy ochrony względem działania łuku elektrycznego.

Fot. Hełm z przyłbicą firmy Protekt.

Praca na słupach energetycznych przy pełnym dostępie ze strony pojazdów, może się też odbywać z wysięgników koszowych, czy wózków nożycowych, inaczej zwanych też „zwyżkami”.  Praca na zwyżce w koszu, nie eliminuje potrzeby zastosowania środków ochrony indywidualnej. Z uwagi na często śliskie dno kosza, buty montera powinny mieć antypoślizgowe podeszwy. Przy pracach pod napięciem wymagane są buty elektroizolacyjne, podobnie jak rękawice i hełm. Pracownicy powinni mieć ponadto szelki asekuracyjne z liną przypiętą do punktu kotwienia w wózku. 

Fot. Praca na slupie ze zwyżki.

Warto przy okazji tego artykułu podać też kilka przepisów dotyczących innych robót instalacyjnych prowadzonych w pobliżu słupów energetycznych. Często mamy tutaj do czynienia z wykopami, rozładunkiem materiałów, itp. Obowiązują tutaj dwa standardy BHP, wydane przez Porozumienie dla bezpieczeństwa w budownictwie:

  • 4.1 Organizacja pracy przy urządzeniach elektroenergetycznych
  • 4.4 Prace w sąsiedztwie linii elektroenergetycznych

Przed skrzyżowaniami ciągów komunikacyjnych z liniami napowietrznymi, niepodlegającymi wyłączaniu należy ustawić bramki ograniczające dopuszczalne gabaryty przejeżdżających pojazdów. Bramki należy ustawiać po obu stronach ciągów komunikacyjnych, poza granicą strefy niebezpiecznej, nie bliżej niż 15 m od miejsca skrzyżowania. Wysokość górnej krawędzi bramki powinna być dostosowana do gabarytów przejeżdżających pojazdów, lecz nie mniejsza niż 4 m.

Rys. Sposób zabezpieczenia ciągów komunikacyjnych pod liniami pod napięciem.

 Należy dążyć do tego, by prace były wykonywane tylko i wyłącznie przy wyłączonej linii elektroenergetycznej. W przypadku konieczności prowadzenia prac przy czynnej linii, przed przystąpieniem do realizacji zadania należy z jej użytkownikiem uzgodnić bezpieczne warunki pracy.
 Przed przystąpieniem do prac w obrębie wyłączonej linii elektroenergetycznej należy uzgodnić z osobą wyłączającą sposób jej zabezpieczenia przed przypadkowym załączeniem.
 Przy urządzeniu odcinającym należy umieścić informację o treści „Nie załączać” oraz dokonać uziemienia wyłączonej linii.
 Wszelkie prace zaliczane do szczególnie niebezpiecznych należy prowadzić w minimum dwuosobowej obsadzie, zapewniając środki techniczne dla bezpiecznego jej wykonania oraz asekurację i ewentualną pierwszą pomoc w razie potrzeby.

W trakcie prac w obrębie czynnej linii elektroenergetycznej nie wolno bezpośrednio pod nią lokalizować stanowisk pracy, a odległość liczona w poziomie od skrajnych przewodów powinna być nie mniejsza niż określają to granice szerokości stref niebezpiecznych (Rys. po prawej):
• 3 m – dla linii niskiego napięcia nieprzekraczającej 1 kV,
• 5 m – dla linii wysokiego napięcia od 1 kV do 15 kV,
• 10 m – dla linii wysokiego napięcia od 15 kV do 30 kV,
• 15 m – dla linii wysokiego napięcia od 30 kV do 110 kV,
• 30 m – dla linii wysokiego napięcia pow. 110 kV.