Wstęp
Okresowe czyszczenie komina jest obowiązkiem każdego właściciela budynku. Częstotliwość tej operacji zależy od rodzaju kanału kominowego i dla dymowych wynosi minimum 4 razy w ciągu roku (zob. przepisy poniżej). Na stronie pisałem już o metodach chemicznych usuwania sadzy. Obecnie skupię się więc na czyszczeniu mechanicznym. Co w tej materii oferuje dzisiejszy rynek, czy czyszczenie komina zawsze wymaga wejścia na dach i czy zabieg ten możemy wykonać we własnym zakresie?
Co mówią przepisy?
Zasady przeprowadzania okresowego czyszczenia przewodów kominowych określa obecnie (stan na 2026 r.)
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 roku w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U.2023.0.822) W Rozdziale 7 ww. rozporządzenia przeczytamy:
§ 34. Czynności kominiarskie
1. W obiektach lub ich częściach, w których odbywa się proces spalania paliwa stałego, ciekłego lub gazowego, usuwa się zanieczyszczenia z przewodów dymowych i spalinowych w okresach ich użytkowania:
- 1) od palenisk zakładów zbiorowego żywienia i usług gastronomicznych – co najmniej raz w miesiącu, jeżeli przepisy miejscowe nie stanowią inaczej;
- 2) od palenisk opalanych paliwem stałym niewymienionych w pkt 1 – co najmniej raz na 3 miesiące;
- 3) od palenisk opalanych paliwem płynnym i gazowym niewymienionych w pkt 1 – co najmniej raz na 6 miesięcy.
2.W obiektach lub ich częściach, o których mowa w ust. 1, usuwa się zanieczyszczenia z przewodów wentylacyjnych co najmniej raz w roku, jeżeli większa częstotliwość nie wynika z warunków użytkowych.
3. Czynności, o których mowa w ust. 1 i 2, wykonują osoby posiadające kwalifikacje kominiarskie.
4. Przepisu ust. 3 nie stosuje się przy usuwaniu zanieczyszczeń z przewodów dymowych, spalinowych i wentylacyjnych budynków mieszkalnych jednorodzinnych oraz obiektów budowlanych budownictwa zagrodowego i letniskowego.
Jak widać, czyszczenie komina możemy zlecić specjalistycznej firmie, ale możemy też wykonać je we własnym zakresie. Pamiętajmy jednak, że samodzielne czyszczenie komina nie będzie honorowane przez firmy ubezpieczeniowe. Jeśli chcemy uniknąć kłopotów z wypłatą odszkodowania w przypadku pożaru budynku, czynność tę, co najmniej raz do roku, będzie musiał wykonać kominiarz lub inna osoba z uprawnieniami budowlanymi, która będzie potem mogła potwierdzić wykonanie przeglądu w bazie CEEB (Centralna Ewidencja Emisyjności Budynków). Wzór protokołu kominiarskiego jest obecnie jednolity dla całej Polski
Każdy budynek, aby mógł znaleźć się w bazie CEEB, musi zostać do niej zgłoszony poprzez wypełnienie deklaracji dotyczącej źródeł ciepła (formularz A). Można to zrobić elektronicznie, za pomocą e-dowodu, bądź Profilu Zaufanego, lub poprzez ręczne wypełnienie dokumentu i złożenie go w gminie.
Metody czyszczenia
Mechaniczne czyszczenie komina można wykonać od góry, jak i od dołu komina. Pierwsze rozwiązanie, zalecane, wymaga wejścia na dach. Dla umożliwienia przeprowadzenia tej operacji właściciel budynku powinien już w fazie wykonania dachu przewidzieć otwór wyłazowy w pobliżu komina. Chodzenie po dachu jest zawsze niebezpieczne, nawet dla przygotowanych do tego kominiarzy, należy więc przewidzieć na jego powierzchni w drodze do komina stopnie kominiarskie, a przy samym kominie tzw. ławę kominiarską.
Fot. Prawidłowo wykonane dojście do komina na dachu z dachówki ceramicznej. (źr. Budujemy dom)
Kominiarz może odmówić wejścia na dach, jeśli nie spełnia on norm bezpieczeństwa, czyli nie posiada bezpiecznego dojścia do komina, jest oblodzony, lub mokry i śliski. W takim przypadku jedynym rozwiązaniem może być czyszczenie kanału kominowego od dołu poprzez drzwiczki rewizyjne. Obecne na rynku rozwiązania umożliwiają skuteczne czyszczenie z obu kierunków, chociaż zawsze bardziej efektywne i czystsze z punktu widzenia właściciela budynku będzie czyszczenie od góry.
Kanały kominowe mogą mieć różne wymiary i kształty, zawsze trzeba o tym poinformować kominiarza, aby dopasował wymagany sprzęt. Zupełnie inaczej czyści się np. kanały okrągłe od prostokątnych.
Szczotki kominiarskie z kulą
To najstarsze rozwiązanie, obecnie dość prymitywne, ale nadal znajdujące zwolenników przy prostych kominach o stabilnych wymiarach wewnętrznych. Składają się z masywnej żeliwnej kuli i podpiętej do niej metalowej szczotki o kształcie i wymiarach dopasowanych do czyszczonego kanału kominowego. Całość zamocowana jest na linie lub łańcuchu o długości 10 i więcej metrów. Masa żeliwnej kuli zależy zwykle od średnicy wewnętrznej komina i związanej z tym szczotki. Im większa, tym masywniejsza kula. Sama szczotka może mieć kształt okrągły, kwadratowy lub prostokątny. Może być wykonana ze stalowych drutów, bądź z tworzywa sztucznego.
Fot. Wycior do komina z kulą. (źr. Kotarbau)
Fot. Szczotki kominiarskie.
Czyszczenie takim zastawem odbywa się wybitnie od góry komina i wymaga wielokrotnego opuszczenia i podniesienia kuli ze szczotką na całej długości kanału kominowego. Zaletą tego rozwiązania jest możliwość usunięcia nie tylko osadów sadzy, ale też rozpoczętych przez kawki gniazd. Masa kuli pozwala w tym wypadku na ich rozbicie i skuteczne przemieszczenie do podstawy komina, gdzie dają się już wyciągnąć przez drzwiczki rewizyjne.
Szczotki kominiarskie mogą być też stosowane w wersji bez kuli, po zamocowaniu do stalowej linki. Jej sztywność pozwala na skuteczne czyszczenie komina ruchem posuwisto-zwrotnym. Osobiście stosuję w swoim kominie to ostatnie rozwiązanie.
Fot. Szczotka kominiarska zamocowana stalowej linie.
Turbospinery
Fot. Turbospiner, u góry kompletny zestaw z napędem, u dołu wymienne końcówki głowicy czyszczącej komin.
Szczotki z kulami nie zapewniają usuwania z komina bardziej zwartych osadów. Świetnie poradzi sobie z nimi natomiast tzw. Turbospiner. To rodzaj elastycznej lancy wkładanej do komina, na końcu której pracuje obrotowa, mechaniczna głowica czyszcząca w postaci łańcuchów, drutów stalowych, drutów tworzywowych, itp. Napęd pochodzi do zwykłej, podpiętej do drugiego końca lancy wiertarki. Napęd obrotowy przekazywany jest przy tym tylko na wewnętrzny rdzeń, błękitna obudowa pozostaje nieruchoma, co znacznie ułatwia pracę kominiarza na dachu. Czyszczenie może się odbywać zarówno od góry komina, jak i od dołu, poprzez drzwiczki rewizyjne.
Długość lancy dostępna jest w szerokim zakresie, od 3-15m. Głowice są wymieniane przy użyciu klucza płaskiego. Firma TurboSpiner oferuje do gotowych zestawów szereg akcesoriów, jak: wygodne pokrowce, przedłużki do lancy, kamery kominowe, itp.
Turbospinery mogą być stosowane do wszystkich typów kominów, zarówno stalowych jak i ceramicznych. W zależności od stopnia zanieczyszczenia i twardości osadów, czyszczenie może odbywać się wieloetapowo, przez wymianę poszczególnych głowic. Obrotowa natura narzędzia pozwala jednocześnie na elastyczne dopasowanie ich kształtu do wewnętrznego kształtu komina.
Cyklon
Jeśli zachodzi konieczność czyszczenia od dołu, z poziomu pomieszczenia, korzystniejszy i bardziej sztywny jest tzw. Cyklon, zestaw obrotowy z łączonymi lancami.
Fot. Cyklon do czyszczenia kanałów kominowych od dołu.
W odróżnieniu do turbospinera, zamiast jednej elastycznej lancy otrzymamy tutaj zestaw lanc, każda o długości 1m, łączonych przez lock system. Czyszczenie przebiega nieco inaczej, niż w ww. przypadku. Po zamocowaniu do lancy głowicy i wiertarki wkładamy ją do kanału kominowego i czyścimy dołączając okresowo kolejne odcinki lanc. Tutaj, w zależności od firmy (na rynku znajdziemy co najmniej kilka różnych rozwiązań) łączenie lanc może wymagać ich wzajemnego skręcania kluczami, lub tylko wciśnięcia i zakliknięcia pomiędzy dwoma zamkami. Przykład czyszczenia od dołu pokazuje poniższy film. Jest to zdecydowanie bardziej brudna praca, dlatego tę metodę należy stosować tylko w ostateczności, gdy nie ma możliwości wejścia na dach, lub w odniesieniu do kominków. Te ostatnie część kanałów spalinowych mają pomiędzy wkładem, a kominem i dojście do nich jest możliwe tylko od strony pomieszczenia.
Rys. Po prawej – czyszczenia kanałów kominowych od strony pomieszczenia