Systemy przelewowe (wave overtopping energy converter)

Wstęp

 To kolejne, ciekawe rozwiązanie generujące energię z fal morskich. Wykonane jest zwykle w postaci sztucznego falochronu, który służy w tym wypadku do przelewania się fali do wyżej położonego zbiornika. Gdy zbiornik ulegnie napełnieniu, woda morska spływa grawitacyjnie do morza osobnym kanałem wewnątrz którego zamocowana jest turbina.

Rys. Schemat działania, system przelewowy pływający.

Systemy przelewowe mogą być wykonane jako pływające, zakotwione w dnie morskim, lub jako brzegowe, stacjonarne. Te ostatnie mają często postać zatoki, zwężającej się ku końcowi (kształt lejka). W wyniku zwężenia następuje spiętrzenie napływającej fali, która napełnia zbiornik wody. Ze zbiornika woda powraca do morza osobnym kanałaem napędzając po drodze system turbin.

Rys. System przelewowy brzegowy.

Wave Dragon

Fot. Wave Dragon, w zatoce Nissum Bredning w Danii.

Eksperymentalna elektrownia zainstalowana u wybrzeży Danii. Miała wysokość 3,6m i pojemność górnego zbiornika 55m3. Spływająca z niego woda napędzała 7 turbin Kaplana z prądnicami synchronicznymi, o mocy znamionowej 2,3 kW każda. W sumie cały zespół dysponował mocą 16 kW. Konstrukcja w wersji badawczej miała 58m długości i 33 głębokości. Zbudowana była z dwóch reflektorów falowych skupiających energię falowania w centralnej części, gdzie znajdowała się pochyła rampa. Fale przelewając się przez rampę napełniały górny zbiornik wyniesiony 3,6m ponad poziom morza. Prototyp ten wykonany w skali 1:4,5 względem podstawowej jednostki zakotwiony był w miejscowości Nissum Brending i badany przez okres 20.000 godzin. W okresie 1 roku przy pracy z mocą nominalną przez okres 2500 h wygenerował 40MWh energii. Warto dodać, że przy opracowaniu i badaniu konstrukcji brali też udział  pracownicy Instytutu Elektrotechniki i Politechniki Warszawskiej.

Wave Dragon w wersji large ma wymiary jak na rys. po prawej i moc znamionową 7MW. Całkowita długość elektrowni wynosi w tym wypadku 300m, głębokość 170m, a wysokość zbiornika względem poziomu morza dochodzi do 16,8m. Zbiornik (zasobnik) wody w tej wersji urządzenia ma 8000m3 pojemności, ilość turbin Kaplana wynosi od 16-20, a roczna produkcja energii szacowana jest na 20GWh. Elektrownia przewidziana jest do pracy na otwartym morzu o głębokości >25m. Pełnoskalowe urządzenie nosi nazwę Milford Haven Wave Dragon Pre-Commercial Demonstrator. Urządzenie demonstracyjne będzie zlokalizowane 2-3 mile od południowo-zachodniego wybrzeża Walii, niedaleko St Ann’s Head, na północny zachód od Milford Haven, na obszarze około 0,25 km2.

 Urządzenie ma być testowane przez trzy do pięciu lat, a następnie usunięte i wycofane z eksploatacji. Jeśli projekt spełni wymagania, dalszym elementem będzie wykonanie farmy energii falowej o mocy 77 MW na Morzu Celtyckim.

SSG (Sea-wave Slot-cone Generator)

Jest przykładem generatora energii fal wykonanego na zasadzie stożka szczelinowego (rys. poniżej). Energia fal zamieniana jest tutaj na energie potencjalną w wyniku przelewania się fal przez szczeliny wykonane w pochyłej rampie. 

Rys. Generator SSG.

Na każdym poziomie znajduje się zbiornik wody i przelew z zamocowaną turbiną. W zależności od energii fal, w produkcji energii mogą brać tylko najniższe szczeliny, lub wszystkie wykonane na rampie. Rozwiązanie przeznaczone jest do zastosowania na liniach brzegowych i falochronach. Zapewnia łatwy dostęp do sieci energetycznej i pozwala  współdzielić koszty wykonania umocnień brzegowych, a w przyszłości zarabiać na sprzedaży taniej energii. Ostatnio trwają prace nad projektami instalacji pilotażowych SSG w Svaaheia (Norwegia), porcie Hanstholm (Dania) i porcie Garibaldi (Oregon, USA).

Koncepcja generatora szczelinowo-stożkowego Seawave (SSG) została opracowana przez firmę WAVEenergy (Stavanger, Norwegia). Stanowi rozwinięcie systemu przelewowego, gdzie zbiorniki i przelewy znajdują się na różnych wysokościach. Powracająca do morza woda przepływa przez wielostopniową turbinę, zamocowaną w jednym, wspólnym kanale odpływowym łączącym wszystkie poziomy.

Rys. Artystyczna wizja wewnętrznej budowy elektrowni SSG z wielostopniową turbiną.

Częścią koncepcji, która wciąż jest w fazie rozwoju, jest innowacyjna koncepcja turbiny wielostopniowej  (MST Multi-Stage Turbine). Konstrukcja zintegrowana z konstrukcją składa się z kilku turbin (w zależności od liczby zbiorników) ułożonych koncentrycznie jedna w drugiej, co w ten sposób napędza wspólny generator przez wspólny wał. Każda sekcja rynny jest połączona koncentrycznymi przewodami z jednym ze zbiorników. Wykorzystując różne wysokości słupa wody, technologia MST pozwala zminimalizować sekwencje start/stop i działa nawet wtedy, gdy tylko jeden zbiornik dostarcza wodę.

Rys. Po lewej trzykondygnacyjna, wielostopniowa turbina.

Turbina MST jest w fazie badań i być może w pierwszych konstrukcjach SSG zostaną użyte klasyczne turbiny Kaplana. Rozwiązanie takie planowane jest w instalacji pilotażowej SSG na wyspie Kvitsøy (rys. poniżej), gdzie zastosowane zostaną 4 turbiny Kaplana o identycznej wielkości (średnica wirnika 0,6 m): dwie w dolnym zbiorniku i po jednej w każdym ze środkowych i górnych zbiorników.

Turbiny będą wykonane ze stali nierdzewnej.

Rys. Projekt instalacji pilotażowej na wyspie Kvitsøy z turbinami Kaplana.

Koncepcja SSG oferuje dwa warianty instalacji:

  • brzegowy, z rampą szczelinową wykonaną prostopadle do fali
  • morski, ze stożkiem szczelinowym zwróconym w różnych kierunkach

Rys. Dwa warianty instalacji SSG: po lewej falochronowy, zamocowany na brzegu, po prawej- wersja morska, ze stożkowatą rampą.