Szybki rozwój morskich turbin wiatrowych związany jest z szeregiem ograniczeń, jakie niesie ze sobą energetyka lądowa (on-shore). Problem minimalnych odległości od zabudowań, presje środowiskowe, estetyczne, polityczne, a także ograniczenia konstrukcyjne, logistyczne i (dodajmy) stosunkowo niska sprawność turbin wiatrowych lądowych powodują, że energetyka wiatrowa morska zaczyna coraz bardziej zyskiwać na znaczeniu w rozwoju przyszłych źródeł energii odnawialnej. Farmy morskie wykorzystują turbiny o większej mocy (np. Vestas V236 o mocy 15MW), co przy zdecydowanie większej średniej prędkości wiatru na morzu i niższej szorstkości generuje ogromne ilości energii. Jedna duża turbina morska potrafi wygenerować do 80 GWh energii rocznie, co zapewnia zapotrzebowanie na prąd nawet 20tys. gospodarstw domowych.
Do tej pory farmy off-shore bazowały głównie na fundamentach związanych z dnem morskim, ograniczając się do strefy przybrzeżnej i głębokości morza nie przekraczających 50m. Fundamenty takie są dobrze opracowane i sprawdzone w praktyce. Są też niestety drogie, co podnosi cenę energii z farm morskich. Inny problem, to kwestie środowiskowe i wysoki hałas generowany w czasie prac (palowanie), dochodzący do 160 i więcej dB. Obecnie coraz częściej sięga się więc po konstrukcje pływające, kotwione do dna za pomocą lin. W tej technologii bardzo obiecujące wyniki pokazują zarówno turbiny o osi poziomej jak i pionowej. Te ostatnie mają niewątpliwie jedną wielką zaletę: wszechkierunkowość. Potrafią generować te same ilości energii niezależnie od kierunku wiatru, nie wymagając ustawiania na wiatr, tak jak się to dzieje w przypadku turbin HAWT. Cecha ta zmniejsza zużycie energii przez turbinę, eliminuje też potrzebę stosowania całego szeregu dodatkowych elementów konstrukcyjnych. Znakiem zapytania jest skalowalność turbin VAWT i ich działanie w długim okresie czasu. Jak zmieniały się projekty tych turbin na przestrzeni lat i które z nich doczekały się praktycznej realizacji? Spróbujmy przyjrzeć się kilku konstrukcjom .
L.Vita
Opracował koncepcję turbiny VAWT bazującej na wirniku Darrieusa (Rys.1) Wirnik zamocowany był na długiej pionowej boi zakotwionej linami do dna morskiego

Rys.1 Model turbiny L. Vita Wirnik Darrieusa na pionowej boi. Projekt o nazwie DeepWind ostatecznie nie doczekał się ralizacji.
W powyższej konstrukcji pionowy, obracający wał przechodzi w boję dźwigarową, z generatorem zanurzonym na stępce pływaka. W opracowanych komputerowo symulacjach turbina miała generować 2MW mocy przy wirniku o średnicy 80m i 20MW przy 240m wirniku. Koncepcja ostatecznie nie doczekała sie realizacji, ale stała się podstawą do dalszych rozwiązań turbin morskich o pionowej osi obrotu.
Vertiwind
Cahay i wsp. przedstawili półzanurzalną pływającą konstrukcję VAWT, składającą się z 3-łopatowego wirnika ze skręconymi łopatami, opracowanego przez Nenufar.

Rys.2 VertiWind projekt.
Projekt o nazwie Vertiwind doczekał się realizacji. Pierwszy prototyp turbiny o mocy 2MW został przetestowany na wodach u wybrzeży Francji, na poligonie Mistral, 5km od Port-St-Luis. Potwierdził minimalne efekty żyroskopowe turbiny VAWT z uwagi na niskie zamocowanie generatora. Dalszy los tego rozwiązania jest jednak niejasny i trudno w sieci znaleźć nowe informacje.
NOVA
Firma NOVA zaprezentowała jeszcze inną koncepcję turbiny VAWT (rys.3). W rozwiązaniu zaprezentowano model turbiny o mocy 5kW i docelowy o mocy 10MW.

Rys.3. Projekt firmy NOVA a) o mocy 5kW, B) o mocy 10MW.
W modelu testowanym na lądzie, o mocy 5kW, turbina posiada dwa ramiona na których zamocowano po cztery płaty. Pierwotnie płaty miały być przesunięte względem siebie w pionie, aby taka asymetria zapewniła większą sprawność. Okazało się jednak, że wydajności poszczególnych żagli są różne z uwagi na ich różną prędkość obrotową. Ostatecznie zdecydowano sie na tylko dwa płaty umieszczone symetrycznie względem osi pionowej. Rozważano też dwie koncepcje fundamentu: stałą dla małej głębokości wody i półzatopioną, dla dużych. Oba projekty miały wytrzymywać działania fal sztormowych dla wiatru o prędkości do 70m/s. Brak danych o ich realizacji.
Skwid MODEC
Mitsui Ocean Development & Engineering Company (MODEC), firma specjalizująca się w technologiach morskich i w pływających platformach naftowych i gazowych, opracowała Savonius Keel & Wind Turbine Darrieus (skwid). Turbina jest wyjątkowa pod wieloma względami i jako pierwsza w swoim rodzaju wykorzystuje energię wiatru i pływów morskich w jednym urządzeniu, jak pokazano na rysunku (Rys.4)

Rys.4 Turbina Skwid: a-wizualizacja, b- transport, c- konstrukcja
Energia wiatru jest pozyskiwana przez wirnik Darrieusa, podczas gdy słabe prądy oceaniczne są wykorzystywane przez dwustopniowy wirnik Savoniusa. Dwa stopnie zwiększają zdolność kierowania i generowanie płynnego momentu obrotowego. Obrotowa wieża wirnika Darrieusa i wirnika Savoniusa są ustawione w jednej linii i połączone
przez skrzynię biegów. Wirnik Savoniusa może zainicjować obrót w wirniku Darrieusa, poprawiając wydajność rozruchu, po czym kontynuuje generowanie mocy jako samodzielna jednostka. Indywidualna moc znamionowa turbin jest niedostępna, ale łączna moc znamionowa turbiny hybrydowej jest określona na 500 kW przy 13 m/s, podczas gdy turbina Savoniusa ma moc znamionową 60 kW. Wirnik Savoniusa ma tutaj jeszcze jedną zaletę. Jego duży ciężar z dolnymi płytami końcowymi działa jak balast utrzymujący rotor Darrieusa w pozycji pionowej. Przekładnia i generator są umieszczone wewnątrz pływającej platformy, jak pokazano na rysunku 4c, i są przymocowane do obracającej się wieży za pomocą konstrukcji przypominającej sprzęgło kardana. Pozwala to platformie dostosować się do fal, mimo że jest przymocowana do dna morskiego za pomocą lin cumowniczych. Ponieważ turbina Savoniusa to maszyna o niskim współczynniku prędkości obrotowej, producenci twierdzą, że jest ona bezpieczna dla organizmów morskich.
To tyle, jeśli chodzi o zalety projektu. Jego wykonanie okazało się dużo trudniejsze. Prototyp miał pracować u wybrzeży wyspy Kabe w Japonii, jednak już w trakcie holowania stracono wirnik Savoniusa. Po jego wydobyciu ponowiono próbę instalacji. Tym razem doszło do zatopienia platformy z powodu jej złego wyważenia i błędnym kotwiczeniu. Turbinę udało się ostatecznie wydobyć, jednak po tym niepowodzeniu projekt zaniechano.
Vert Ax Wind
VertAx wind Limited to spółka, która została utworzona w 2007 r. w celu opracowania morskiej turbiny wiatrowej w celu znacznego obniżenia kosztów oraz przywrócenia działalności produkcyjnej turbin wiatrowych w Zjednoczonym Królestwie. Kluczowym obszarem badań miały być niskie koszty utrzymania, długowieczność i niezawodność. Owocem działalności firmy był projekt trzypłatowej turbiny Darrieusa o średnicy rotora 140m i mocy 10MW (rys.5)

Rys.5
VertAx wind współpracował z Slingsby Composites i centrum Northwest Composite w zakresie produkcji łopat.
W celu ułatwienia logistyki łopaty produkowane są w segmentach po 11 m każdy i montowane na miejscu. Ramiona nośne są również wykonane z kompozytów w celu zmniejszenia masy i oporu. Dzięki współpracy z Uniwersytetem w Edynburgu wprowadzono znaczące innowacje w projektowaniu generatorów. Zastosowano technologię C-Gen opracowaną przez Marka Mullera. Generator C-Gen ma zerowy moment obrotowy, co pozwala na wczesne uruchomienie turbiny, a tym samym zwiększenie rocznego uzysku energii. Na razie turbina VertAx 10 MW nie została zainstalowana.
SeaTwirl
Projekt turbiny VAWT Szwedzkiej firmy o tej samej nazwie. https://youtu.be/wMftW4ldguI Turbina bazuje na wirniku o potrójnym płacie, zamontowanym na fundamencie pływającym typu spar. Całość jest stabilizowana pływakami zakotwionymi w dnie morza. Firma uzyskała od rządu szwedzkiego dotację na rozwój, a ostatnio pierwsze komercyjne zlecenie na montaż instalacji na Morzu Północnym. Instalacja będzie dotyczyć turbin o mocy 1MW, które maja zostać zamocowane w pobliżu miejscowości Boknafjorden, w południowo-zachodniej części Norwegii. Jest to kamień milowy dla firmy. Jeśli inwestycja okaże się sukcesem, SeaTwirl planuje turbiny o większej mocy rzędu 10MW. Ten największy model miałby wirnik o średnicy i wysokości 170m. Moc nominalna turbina ma osiągać przy prędkości wiatru 11,4m/s

Fot. Turbina SeaTwirl. (fot. emotron.com)