Fundamenty wież wiatrowych onshore

Wstęp

Fundament siłowni wiatrowej ma za zadanie przenieść cały ciężar turbiny (wieży, gondoli i wirnika) na grunt, zapewniając przy tym stabilność całej konstrukcji. Wykonany jest zawsze z betonu i zawiera element denny wieży, tzw. Base section, w którym zakotwione są śruby do montażu kołnierza dolnego segmentu wieży. Posiada też przyłącze elektryczne poprowadzone w ochronnej rurze, zawierające okablowanie, które łączy generator siłowni wiatrowej z siecią elektroenergetyczną. Istnieje wiele konstrukcji fundamentów wież wiatrowych, zarówno dla jednostek lądowych onshore, jak i morskich (offshore). Poniżej zostaną omówione fundamenty dla siłowni budowanych na lądzie.

Fundamenty farm lądowych w zależności od budowy geologicznej gruntu można ogólnie podzielić na płytowe, zwane też bezpośrednimi, albo grawitacyjnymi, palowe zbudowane w postaci betonowej płyty opartej na palach lub modułowe. Te ostatnie montowane są z gotowych elementów betonowych przywożonych na plac budowy.

Fundament płytowy bezpośredni (Spread foundation)

Zbudowany jest z żelbetowej masywnej płyty o cylindrycznym kształcie, rzadziej kształcie wielokąta (kwadrat, sześciokąt, ośmiokąt, itp.). Jego wymiary zależą od wysokości wieży i wytrzymałości gruntu. Im większe wymiary fundamentu, tym mniejszy nacisk wywierany na grunt. Prawidłowo wykonany fundament powinien równomiernie osiadać, aby nie dopuszczać do wyboczenia wieży w pionie.

Fundamenty płytowe nadają się w gruntach o dobrej nośności i wytrzymałości, takich jak żwiry, piaski i pospółki, gliny (jeśli są w stanie twardoplastycznym, a nie luźnym). Wytrzymałość minimalna gruntu powinna wynosić  CBR >50, a najlepiej CBR ≥ 80. Typowe wymiary fundamentu płytowego, w zaleznosci og mocy siłowni wiatrowej pokazuje poniższy rys.

Rys. Wymiary fundamentów płytowych w zależności od mocy turbiny wiatrowej. Wymiary w stopach. 1 stopa to około 0,3m. (źr.windsystemsmag.com)

Dla turbiny o mocy 6 MW średnica fundamentu płytowego wynosi około 20m, a jego wysokość nie przekracza 3,5m. Masa betonu wraz ze zbrojeniem wynosi tutaj ponad 600 ton. Przy stale rosnących mocach turbin wymiary dla jednostek przekraczających 10 MW będą dochodzić prawdopodobnie do około 25m średnicy i ponad 5m wysokości, przy masie rzędu 800 i więcej ton. Warto zwrócić uwagę, że głębokość posadowienia fundamentu grawitacyjnego nie zależy tylko od jego średnicy, ale także od stabilności gruntu. Jeśli w miejscu budowy mamy do czynienia z gruntem luźnym, nasypowym, wymagane jest jego usunięcie i przekopanie się do gruntu rodzimego o dużej nośności. W takim wypadku wysokość fundamentu będzie zwiększona, ale tylko w środkowej części (rys.)

Zwiększanie stabilności gruntu można uzyskać stosując metody palowe (o tym za chwilę) lub wykonując jego zagęszczenie. Na małej głębokości wystarcza zagęszczanie metodą wibracyjną, ale przy większych zwykle stosuje się metody iniekcyjne. Polegają one na wierceniu otworów o małej średnicy i wstrzykiwaniu w nie specjalnych substancji zmniejszających przepuszczalność wody lub wiążących glebę i wypełniających puste przestrzenie (np. jet grouting).

Rys. Jet grounting i jego poszczególne fazy: od lewej – wiercenie otworu, obrót i wtłaczanie pod ciśnieniem mieszanki betonowej z jednoczesnym wycofywaniem kolumny iniekcyjnej. następuje mieszanie gruntu z zaczynem cementowym i jego utwardzanie.

Fundament żebrowy

Jeśli tradycyjny, żelbetowy fundament wylewany na miejscu nie jest możliwy ze względu na ograniczone zasoby betonu, można zastosować fundament modułowy, przygotowywany w formie prefabrykatu i przywożony jako gotowe elementy na plac budowy. W takim wypadku w wykopie wykonywana jest tylko dolna płyta fundamentowa, a na niej montowane żebra prefabrykatów. Obciążenie z wieży wiatrowej przenoszone jest tutaj najpierw na centralny rdzeń, a następnie na żebra fundamentu i dalej na płaską betonową płytę denną. Prefabrykowanie pozwala na użycie lepszego konstrukcyjnie betonu sprężonego. Znacznie przyspiesza też same prace na miejscu.

Rys. Fundament żebrowy (źr.Barr Engineering Co)

Przykład takiego fundamentu można znaleźć na farmie wiatrowej Palmers Creek (pokazanej na poniższym zdjęciu ) w Granite Falls w stanie Minnesota. Farma wiatrowa Palmers Creek była pierwszą, która zastosowała prefabrykowane stopy fundamentowe firmy RUTE Foundation Systems dla jednej ze swoich turbin wiatrowych.

Fot. Montaz prefabrykowanych elementów betonowych fundamentu żebrowego na farmie wiatrowej Palmers Creek w Granite Falls w stanie Minnesota. (źr. Barr Engineering Co)

Jeszcze inny rodzaj prefabrykacji opracowała firma  HWS CONCRETE TOWERS S.L. Firma opracowała fundament Airbase.  Składa się onz czterech izolowanych podpór budowanych na miejscu, połączonych z dwoma prefabrykowanymi dźwigarami z betonu sprężonego ułożonymi w kształt krzyża.

Rys. Fundament Airbase (źr. hwstowers.com)

Fundament budowany jest w dwóch fazach:

  • faza pierwsza – wykonanie czterech podpór fundamentowych, które mogą być fundamentami płytkimi (stopy) lub głębokimi (pale fundamentowe), w zależności od warunków geologicznych gruntu.
  • faza druga – zamocowanie na podporach dwóch dźwigarów w formie krzyża o wymiarach zależnych od obciążeń turbiny wiatrowej

Firma twierdzi że nowa technologia pozwala na montaż turbin o mocach znamionowych >4MW, znacznie skraca czas montażu, ogranicza też emisje CO2 o około 30% w porównaniu do tradycyjnego fundamentu płytowego.

Fundament palowy

Stosowany jest w gruntach niestabilnych, bagnistych, nawodnionych, gdzie tradycyjny fundament płytowy mógłby nierównomiernie osiadać. Popularnym przykładem gruntów niestabilnych są np. tereny pokopalniane, gdzie często panują dobre warunki wietrzne, ale ze względu na nasypowy charakter hałd po urobku górniczym nie ma możliwości bezpiecznego wykonania klasycznego fundamentu płytowego. Tereny takie często też wykazują niebezpieczeństwo ruchów tektonicznych.

Fundamenty palowe polegają na wzmocnieniu podłoża za pomocą szeregu pionowych pali o długości dochodzącej do kilkudziesięciu metrów, na których opiera się już klasyczna płyta betonowa.

Rys. Przykład fundamentu palowego (źr. Dariusz Sobala Aarsleff)

Pale mają w tym wypadku za zadanie przenieść obciążenie z płyty bezpośrednio na grunt stabilny, którym może być np. podłoże skaliste. Typowe fundamenty tego typu mają kształt koła lub ośmiokąta i oparte są na promieniście rozmieszczonych w jednym rzędzie palach pionowych lub/i nieznacznie pochylonych. Liczba i długość pali zleży od typu i wysokości wieży, średnicy zwieńczenia (pale umożliwiają jej redukcje) i warunków gruntowych. Zwykle wbija się 24 do 48 szt. pali o długości kilkunastu metrów. 

Do palowania mogą być stosowane pale prefabrykowane wbijane na placu budowy w grunt, lub wykonywane metodą CMC bądź BMC. 

Metoda CMC (Controlled Modulus Columns) polega na stworzeniu oddziałujących wzajemnie kolumn betonowych z otaczającym gruntem. Świder w czasie wiercenie rozpycha tutaj grunt na boki zagęszczając go w strefie kolumn i powodując już wstepne wzmocnienie gruntu. W powstały otwór wstrzykiwana jest po ciśnieniem mieszanka betonowa, która łączy się z gruntem tworząc jednolitą strukturę. Rozwiązania takie powoduje, że od 5-40% obciążenia przypadającego na kolumnę przenoszone jest bezpośrednio na otaczający grunt.

Rys. Metoda CNC (źr. Menard.pl)

Metoda BMC – jest odmiana powyższej metody palowania. W odróżnieniu do CMC nie cały wywiercony otwór jest tutaj wypełniany mieszanką betonową. Pozostawia się na ogół wolną przestrzeń o wysokości 1-2 m, którą wypełnia się po poziomu płyty fundamentowej żwirem i ubija. Kolumny takie noszą nazwę dwumodułowych.

Rys. Kolejne etapy palowanie w systemie BMC. (Menard)

Rys. Schemat rozmieszczenia kolumn BMC pod fundamentem wieży wiatrowej.

Rys. Przekrój fundamentu elektrowni wiatrowej posadowionej na podłożu wzmocnionym kolumnami BMC