Znakowanie sieci gazowych

Wymagania ogólne

Znakowanie trasy gazociągu należy zaprojektować i wykonać zgodnie z aktualnymi Standardami Technicznymi IGG:

  • ST-IGG-1001 – Gazociągi. Oznakowanie trasy gazociągów. Wymagania ogólne
  • ST-IGG-1002 – Gazociągi. Oznakowanie ostrzegające i lokalizacyjne. Wymagania i badania
  • ST-IGG-1003 – Gazociągi. Słupki oznaczeniowe i oznaczeniowo-pomiarowe. Wymagania i badania
  • ST-IGG-1004 – Gazociągi. Tablice orientacyjne. Wymagania i badania

Do oznakowania gazociągu można stosować następujące elementy:

 podziemne:

  • taśmy lub siatki ostrzegające,
  • taśmy lokalizacyjne,
  • przewody lokalizacyjne,
  • znaczniki elektromagnetyczne,

 nadziemne:

  • tablice orientacyjne,
  • słupki oznaczeniowe,
  • słupki oznaczeniowo – pomiarowe.

 Z wyjątkiem układania gazociągu metodami bezwykopowymi należy oznakowywać trasę gazociągu taśmą lub siatką ostrzegającą, a w przypadku gazociągów z PE również przewodem lokalizacyjnym lub taśmą lokalizacyjną. Wybór jednego z ww. sposobów oznakowania gazociągów – przy pomocy taśm, przewodów lokalizacyjnych czy znacznikami elektromagnetycznymi – zależy od technologii układania gazociągów, warunków terenowych oraz otoczenia i można je stosować zamiennie. Poniżej zamieszczono schemat ułożenia oznakowania ostrzegającego, drutu lokalizacyjnego nad gazociągiem z PE.

Rys. Zasady umieszczania taśmy lokalizacyjnej

 Systemy oznakowania trasy gazociągów należy projektować i wykonywać z uwzględnieniem następujących zasad:

  • a) elementy systemu oznakowania należy dobierać w zależności od rodzaju materiału, z którego jest wykonany gazociąg (stal, tworzywo sztuczne) oraz od rodzaju terenu, przez który przebiega jego trasa (pierwsza i druga klasa lokalizacji),
  • b) dobrane elementy oznakowania i ich rozmieszczenie należy ustalić w projekcie budowlanym lub w dokumentacji wykonawczej stanowiącej element dokumentacji budowy, po wcześniejszych oględzinach projektowanej trasy gazociągu w terenie i przeanalizowaniu uwarunkowań takich jak: głębokość ułożenia gazociągu, rodzaj i rozmieszczenie jego punktów charakterystycznych, uzbrojenie terenu i inne,
  • c) punkty charakterystyczne gazociągu takie jak: skrzyżowania, zmiana kierunku trasy, rozgałęzienia, armatura odcinająca, sączki węchowe, rury wentylacyjne z rur ochronnych, odwadniacze, kompensatory powinny być oznakowane tablicami orientacyjnymi lub znacznikami elektromagnetycznymi,
  • d) oznakowanie trasy gazociągów stalowych nie wymaga stosowania taśm lokalizacyjnych lub przewodów lokalizacyjnych,
  •  e) oznakowanie trasy gazociągu słupkami oznaczeniowymi i oznaczeniowo-pomiarowymi powinno być stosowane poza pierwszą klasą lokalizacji. Dopuszcza się stosowanie słupków w pierwszej klasie lokalizacji gazociągu.
  • f) oznakowanie przebiegu trasy gazociągów z tworzyw sztucznych powinno zawierać zarówno taśmy lub siatki ostrzegające jak i taśmy lokalizacyjne lub przewody lokalizacyjne. Wymaganie to nie dotyczy gazociągów budowanych w systemie reliningu bądź przejścia bezwykopowego,
  • g) taśmy lokalizacyjne lub przewody lokalizacyjne powinny być tak ułożone, aby była wyeliminowana możliwość powstawania niebezpiecznego napięcia elektrycznego pomiędzy czynnikiem lokalizacyjnym a ziemią (niebezpiecznego napięcia dotykowego) i aby sposób ich zainstalowania nie narażał czynnika lokalizacyjnego na korozję.
     

Tablice ostrzegawcze

Rys. Przykładowe tablice informacyjne na gazociągach. Od lewej: kurek, odgałęzienie, odwadniacz, punkt pomiarowy, punkt załamania, sączek węchowy

  Mocowanie tablic orientacyjnych
Tablice orientacyjne powinny być umocowane w położeniu pionowym tak, aby płaszczyzna tablicy była równoległa do osi gazociągu, za wyjątkiem tablic umieszczanych w punktach załamania gazociągu.
Tablice orientacyjne powinny być przymocowane do ścian budynków, stałych ogrodzeń, słupów i tym podobnych trwałych obiektów znajdujących się w pobliżu punktu charakterystycznego gazociągu oraz na słupkach oznaczeniowych i oznaczeniowo-pomiarowych.
Dopuszcza się montowanie tablic orientacyjnych na specjalnie przystosowanych do tego celu konstrukcjach.
Zaleca się, aby wysokość mocowania tablic wynosiła od 1,2 m do 2,8 m licząc od powierzchni terenu.
 

Słupki oznaczeniowe

Słupki ostrzegawcze SO służą do oznakowania przebiegu trasy ciągu podziemnego nad powierzchnią ziemi. Specjalne spłaszczenie w górnej części słupka jest przeznaczone do zamontowania tabliczki informacyjnej. Słupek do oznakowania trasy gazociągu ma kolor żółty i jest odporny na działanie czynników zewnętrznych. Słupki mogą być wykonane ze stali lub z betonu pomalowanego na kolor żółty.

Zasady montażu słupków

Słupki oznaczeniowe i oznaczeniowo-pomiarowe umieszcza się bezpośrednio nad gazociągiem na głębokości zapewniającej ich stabilność w terenie.
Dopuszcza się ustawianie słupków oznaczeniowych i oznaczeniowo-pomiarowych poza osią gazociągu pod warunkiem umieszczenia na słupku tablicy orientacyjnej z podanymi odległościami od gazociągu.
Usytuowanie słupków powinno zapewniać widoczność kolejnego słupka w obu kierunkach. Odległość pomiędzy dwoma kolejnymi słupkami nie powinna być większa niż 500 m, a w terenie zalesionym (przecinki leśne) zaleca się co 100 m.
Górne końce słupków powinny znajdować się nad powierzchnią terenu na wysokości:
— co najmniej 0,7 m dla słupków niskich,
— co najmniej 1,9 m dla słupków wysokich.
Słupki należy ustawiać w miejscach łatwo dostępnych dla służb eksploatacyjnych. Nie należy ustawiać słupków w miejscach, w których byłyby narażone na zniszczenie lub uszkodzenie oraz w miejscach, w których utrudniałyby ruch pieszy i kołowy oraz uprawianie pól.

Słupki oznaczeniowo-pomiarowe

Słupki oznaczeniowo-pomiarowe SOP służą do oznakowania przebiegu trasy ciągu podziemnego nad powierzchnią ziemi oraz do wyprowadzenia nad powierzchnię ziemi czynnika lokalizacyjnego. Specjalny stelaż znajdujący się pod górną częścią słupka umożliwia zamocowanie czynnika lokalizacyjnego oraz montaż dodatkowego osprzętu pomiarowego. Słupki SOP wykorzystywane są też do zdalnych pomiarów ochrony katodowej.

Słupki pomiarowe wykonywane są z materiałów nieprzewodzących np. PVC lub HDPE, odpornych na korozję i promieniowanie UV. Posiadają zabezpieczenia przed niepowołanym otwarciem.

Fot. Po lewej – słupek oznaczeniowo-pomiarowy typ 2K firmy ACCOR, dopasowany do urządzeń systemu monitoringu MiniTrans firmy Weilekes Elektronik oraz innych występujących na rynku. typ 2K posiada klapy rewizyjne z dwóch stron, dzięki czemu nie jest wymagany częściowy demontaż słupka co znacznie ułatwia dostęp do urządzenia lub płytki pomiarowej wewnątrz dla służb eksploatacyjnych
Taśmy i siatki ostrzegające

Taśmę lokalizacyjną lub przewód lokalizacyjny należy układać wzdłuż gazociągu (nad lub obok gazociągu) w jego bezpośrednim sąsiedztwie. Zaleca się aby odległość czynnika lokalizacyjnego od ścianki gazociągu wynosiła około 5 cm.
Nie dopuszcza się przytwierdzenia i owijania taśmy lokalizacyjnej lub przewodu lokalizacyjnego wokół gazociągu.
Podziemne połączenia odcinków taśmy lokalizacyjnej lub przewodu lokalizacyjnego należy wykonać w sposób zapewniający odpowiednią wytrzymałość mechaniczną, przewodność i izolację elektryczną oraz ochronę przed korozją. Poza pierwszą klasą lokalizacji końce odcinków taśmy lokalizacyjnej lub przewodu lokalizacyjnego należy wprowadzić do słupków oznaczeniowo-pomiarowych, a w pierwszej klasie lokalizacji, w zależności od warunków miejscowych, do skrzynek ulicznych uzbrojenia gazociągu, słupków oznaczeniowo-pomiarowych lub szafek stanowiących obudowę kurka głównego. Końce łączonych odcinków taśmy lokalizacyjnej lub przewodu lokalizacyjnego powinny być dostępne dla obsługi gazociągu, a niedostępne dla osób postronnych.

Fot. po prawej – taśma lokalizacyjna.

Zaleca się, aby w obszarach występowania prądów błądzących nie łączyć ze sobą galwanicznie końców odcinków taśmy lokalizacyjnej lub przewodu lokalizacyjnego (w słupkach, skrzynkach ulicznych, szafkach stanowiących obudowę kurka głównego), jeżeli nie jest to konieczne, z uwagi na ochronę przeciwporażeniową.

 
Końce odcinków taśm lokalizacyjnych lub przewodów lokalizacyjnych w szafkach stanowiących obudowę kurka głównego powinny być trwale umocowane w sposób uniemożliwiający powstanie przypadkowych połączeń z metalową obudową szafki i metalowymi elementami umieszczonymi w szafce.
 Odcinek taśmy lokalizacyjnej lub przewodu lokalizacyjnego pomiędzy powierzchnią terenu a szafką stanowiącą obudowę kurka głównego, powinien być zabezpieczony przed uszkodzeniami mechanicznymi.
 Minimalne odległości taśm lokalizacyjnych lub przewodów lokalizacyjnych od innych urządzeń infrastruktury podziemnej powinny być takie same jak dla kabli sygnalizacyjnych i kabli przeznaczonych do zasilania urządzeń oświetleniowych określone w PN-76/E-05125.
 Jeżeli występuje ryzyko, że wskutek oddziaływania urządzeń elektroenergetycznych (linii napowietrznych wysokiego napięcia, linii kablowych, instalacji elektrycznych i in.) pomiędzy czynnikiem lokalizacyjnym a ziemią może powstać niebezpieczne napięcie elektryczne, należy na tym odcinku gazociągu zastosować uziemienie taśmy lokalizacyjnej (przewodu lokalizacyjnego) lub zamiennie, znaczniki elektromagnetyczne.
Sposób ułożenia taśmy lokalizacyjnej lub przewodu lokalizacyjnego przedstawiono na poniższych rys.

Rys. Oznakowanie gazociągu z PE taśmą lokalizacyjną.

Rys. Oznakowanie gazociągu stalowego taśmą lokalizacyjną.

Znaczniki elektromagnetyczne

Znaczniki tego typu stosowane do znakowania podziemnego elementów uzbrojenia sieci, zmian jej kierunku, odgałęzień itp. Wykorzystywane są w różnych sieciach, gazowych, telekomunikacyjnych, transportu oleju, itp., stąd ich różne kolory. Na sieciach gazowych znaczniki (lub z ang. markery), mają kolor żółty i wykonywane są w postaci małych elementów zakopywanych w bezpośredniej bliskości gazociągu lub jego uzbrojenia, posiadających wewnątrz tzw. „pasywną antenę”. Poniżej opiszę budowę, zasadę działania i zasady montażu znaczników elektromagnetycznych   3M EMS firmy Poland.

Zasada działania – Znacznik 3M składa się z uszczelnionej obudowy z pasywną anteną: obwód rezonansowy o niskiej częstotliwości dostrojony do określonej częstotliwości (tutaj 83kHz). Lokalizator przesyła sygnał radiowy do znacznika zawierającego pasywny układ rezonansowy, który powoduje wzbudzenie się sygnału i jego odbiór przez odpowiednią antenę lokalizatora, umożliwiając określenie dokładnej lokalizacji znacznika w gruncie. Znaczniki lokalizowane są przy użyciu dedykowanych do tego celu lokalizatorów 3M Dynatel serii 1420 iD / 7420 iD lub przy użyciu zintegrowanych modeli 3M Dynatel serii 7500E-iD/2500E-iD/2200E-iD. Stosowanie lokalizatorów 3M Dynatel umożliwia szybką i dokładną lokalizację znacznika nawet wiele lat po jego umieszczeniu.

Rodzaje znaczników

W zależności od charakteru lokalizowanego elementu rurociągu znaczniki elektromagnetyczne dzielą się na:

  • Podpowierzchniowe
  • Kuliste
  • Pełnozakresowe
  • Średniozakresowe

Znaczniki podpowierzchniowe

Wykonywane są w wersji z mikrochipem (wersja iD) i bez. Umożliwiają wygodne oznakowanie trasy gazociągu po zakończeniu prac na powierzchni. Znaczniki tego typu instalowane są na małej głębokości, w pozycji pionowej, zwykle w wywierconym do tego celu otworze. Są świetnym rozwiązaniem dla technologii bezwykopowych, jak też dla znakowania istniejącej podziemnej infrastruktury, bez konieczności prowadzenia prac odkrywkowych. Znaczniki podpowierzchniowe 3M™ 1436 i 1436-XR/iD należy instalować w minimalnej odległości poziomej od obiektu 5cm i pionowej 30cm, z minimalnym rozstawem między dwoma znacznikami 106cm. Wymiary samego znacznika, to 20mm średnicy i 76mm długości.

Rys. Zasady montażu znaczników podpowierzchniowych

Znacznik kulisty 3M™ 1405-XR

Znacznik 3M z unikalnym mechanizmem samopoziomującym ustawia cewkę wewnątrz znacznika w położeniu horyzontalnym niezależnie od orientacji znacznika w gruncie. Obudowa znacznika jest wykonana z wysoko wytrzymałego tworzywa sztucznego, które chroni urządzenie przed uszkodzeniami mechanicznymi lub wpływem warunków pogodowych. Znacznik zawiera antenę zalaną wewnątrz odpornego na wilgoć talerza z tworzywa sztucznego, która unosi się na powierzchni niezamarzającej cieczy (mieszaniny wody z glikolem propylenowym). Znaczniki kuliste 3M™ 1405-XR są stosowane do oznaczania różnych obiektów, do których może zaistnieć konieczność dotarcia w przyszłości.

Fot. Znacznik kulisty

W przypadku zastosowań w branży gazowej, gdzie oznaczane są niemetalowe puste rury/instalacje, znacznik kulisty 1405-XR jest dodatkowo wykorzystywany do znaczenia ścieżki przebiegu instalacji. Znaczniki kuliste mają średnicę 104mm. Powinny być instalowane na głębokości nie większej niż 1,5m i w minimalnej odległości od obiektu 104mm, przy czym odległość tę mierzy się od środka znacznika. Poniżej przykłady zastosowań na sieci gazowej.

Rys. Obszary zastosowań markerów kulistych 3M.

Standardowa procedura mocowania znacznika kulistego

  1. Przed umieszczeniem znacznika kulistego nad znakowanym punktem , należy zdecydować czy konieczne jest jego przymocowanie, by utrzymać go w danym miejscu. Jeśli tak, znacznik należy przymocować przeciągając kabel przez jedną lub obie pętelki na znaczniku i mocując go do kluczowego punktu.
  2. Jeśli znakowany punkt jest wykonany z metalu, zaleca się, by znacznik kulisty był od niego oddzielony przynajmniej 120 mm czystej ziemi.
  3. Jeśli znakowany punkt nie jest wykonany z metalu znacznik należy umieścić ponad wybranym miejscem.
  4. Przynajmniej 150 mm ziemi należy nasypać na znacznik ręcznie, by zapobiegać jego przesunięciu lub uszkodzeniu przy zasypywaniu wykopu.
  5. Zasypać pozostały wykop

Znacznik średniozakresowy 3M™ 1259

Znacznik średniozakresowe
3M™ 1259 są stosowane na
obszarach o niskim zagęszczeniu
obiektów podziemnych jako
oznaczenia takich obiektów jak:
mufy, punkty naprawcze, luźne
pętle, punkty serwisowe i jako
znaczniki do oznaczania nadmiaru
przewodu, które są zakopane
głębiej niż można stosować znaczniki kuliste. Znacznik
średniozakresowy 1259 jest często stosowany w większych
punktowych wykopach, ale nie jest popularnie
stosowany w wąskich wykopach ze względu na średnicę (210mm). Zasady montażu na poniższym rys.

Znaczniki pełnozakresowe 3M™ 1254 i 1254-XR/iD

Znacznik pełnozakresowy służy do oznaczania obiektów położonych głęboko pod ziemią. Jego dużą średnicę (318mm) cenią sobie także właściciele obiektów, którzy traktują znaczniki jako osłonę przed pracami ziemnymi, chroniącą obiekt przed przecięciem lub uszkodzeniem przez łopatę w trakcie jego dokładnego odkopywania. W przypadku
umieszczenia powyżej obiektu znacznik pełnozakresowy służy jako pokrywa, która ostrzega przed naruszeniem obiektu znajdującego się pod ziemią. Maksymalna głębokość wykrywania instalacji wynosi 2m. Przy montażu należy zachować minimalną odległość między dwoma markerami równą 106cm.