Polichlorek winylu jest materiałem czułym na uszkodzenia mechaniczne i kruchym w ujemnych temperaturach. Jego transport, przenoszenie, składowanie i sam montaż wymaga znajomości szeregu przepisów. Postaram się je przybliżyć w poniższym artykule. Materiał powstał na bazie danych firm WAVIN i Pipelife.
Transport
Rury kanalizacyjne z PVC-U powinny być przewożone samochodami skrzyniowymi w taki sposób, aby nie wystawały poza pojazd więcej niż 1m. Rury mogą być przewożone w oryginalnych opakowaniach lub luzem. W tym drugim przypadku rury powinny być ułożone w stosy, ale o nie większej wysokości niż 1m i zabezpieczone przed przesuwaniem. Zaleca się zabezpieczać rury pasami aby nie dopuścić do ich porysowania. W przypadku stosowania łańcucha, pomiędzy rurami a łańcuchem należy umieścić ochronną przekładkę, np. z tektury falistej, drewna, itp. Rozstaw wsporników bocznych na samochodach nie powinien przekraczać 2m.
Rys. Zasady transportu rur PVC-U.
Rozładunek
Prowadzony jest przez odbiorcę i na jego odpowiedzialność. Należy zachować szczególna ostrożność przy temperaturach <5°C. Rur nie wolno zrzucać z samochodów, ciągnąć po ziemi, kłaść na ostrej, nierównej powierzchni. Rozładunek może być prowadzony ręcznie lub mechanicznie. Przy rozładunku za pomocą sprzętu należy stosować zawiesia z pasami tekstylnymi. Wózki widłowe powinny mieć gładkie widły.
Składowanie rur
Rury z PVC-U powinny być składowane na równym podłożu, na podkładach drewnianych o szerokości min. 10cm. W stosie nie powinno być więcej niż 7 warstw i nie powinien mieć więcej niż 1,5m wysokości. Rury w stosie mogą być układane kielichami naprzemiennie lub jednostronnie. W tym drugim przypadku należy zapewnić podkładki między rurami (rys.).
Przenoszenie rur
Przenoszenie rur i opuszczanie ich do wykopu może się odbywać ręcznie przez jednego, dwóch pracowników lub przy użyciu sprzętu mechanicznego. Decyduje tutaj długość odcinka rury i jego masa. Zwykle ręczny transport rur może się odbywać do średnicy 315mm. Sześciometrowa rura waży tutaj >30kg (rury Procor). Dla średnicy 400mm to już waga 12 kg/m, czyli 6m odcinek będzie ważył >70kg. Większe średnice wymagają bezwzględnie sprzętu mechanicznego i zawiesi pasowych. Wygodnym rozwiązaniem jest stosowanie tutaj dodatkowego trawersu (fot.)
Fot. Przenoszenie rur Procor przy użyciu zawiesi pasowych z trawersem, ręcznie. (fot. Pipelife)
Montaż rur PVC-U w wykopie
Układanie rur z PVC musi się odbywać na podsypce piaskowej, za wyjątkiem wykopów o równej powierzchni dna, nie zawierających w gruncie rodzimym kamieni i korzeni. Rury układa się od razu ze spadkiem. Montaż bosego końca rury w kielichu musi być prowadzony osiowo, uszczelka i bosy koniec winny być posmarowane środkiem poślizgowym. Należy każdorazowo znaczyć na bosym końcu rury głębokość kielicha. Z uwagi na wymaganą siłę docisku, w zależności od średnicy rury, montaż może być wykonywany przy pomocy:
- pomocniczej deski i szpadla, stalowej żerdzi, wykorzystując je jako dźwignię
- specjalnych przyrządów zapadkowych z prowadnicami (fot niżej), rozwiązania takie są dostępne zwykle dla rur o średnicy do 200mm
Fot. MCC PIS-200 przyrząd do łączenia rur o średnicach do 200mm.
- przy wykorzystaniu łyżki koparki (dla większych średnic), przy czym łyżka koparki powinna być tylko elementem oporowym dla zakładanej dźwigni, np. podnośnika hydraulicznego
Pamiętajmy, że każdorazowo bosy koniec rury musi być sfazowany. Każda rura posiada fazowanie fabryczne. Jeśli została ucięta na placu budowy, należy ją powtórnie sfazować pod kątem 15-20° za pomocą pilnika lub tarczy szlifierskiej. Sfazowanie znacznie ułatwia wykonanie połączenia i chroni przed wypchnięciem lub uszkodzeniem uszczelki. W systemach z PVC uszczelki mogą być zintegrowane z kielichem lub zakładane bezpośrednio przez montera. W tym drugim przypadku należy zwracać uwagę na kierunek montażu i dokładne przyleganie uszczelki na całym obwodzie. Nie może być ona zwichrowana, skręcona, itp. W rurach typu PROCOR uszczelkę zakładamy na ostatni karb bosego końca rury.
Wymiary wykopu
Minimalne wymiary wykopu pod rury PVC nie różnią się od wytycznych dla innych rur kanalizacyjnych i są zgodne z normą PN- EN 1610:2002. Szerokość wykopu zależy od średnicy rury, jego głębokości, a także od tego, czy jest oszalowany czy nie.
Rys. Wykop nieoszalowany
Wymiary wykopu podane powyżej mogą być zmniejszone, jeśli pracownicy nie będą mieli potrzeby wchodzenia do wykopu. Sytuacja taka ma miejsce, jeśli stosowane są np. technologie automatycznego układania rur. Sposób przygotowania dna wykopu, wysokość zastosowanej podsypki, zależą od charakteru gruntu. Mamy tutaj co najmniej trzy przypadki: (źr. poradnik Pipelife „Kanalizacja zewnętrzna”
Podłoże typu 1
Może być stosowane w dowolnym przypadku ułożenia
przewodu, jeżeli zapewni się podparcie na całej długości
trzonu rury przy uwzględnieniu grubości warstw a i b. Nie
ma tutaj znaczenia kształt ani wymiary przewodu.
W normalnych warunkach gruntowych grubość podsypki
„a” nie powinna być mniejsza niż 100 mm, a przy posadowieniu
na gruncie skalistym, twardym przynajmniej 150
mm. Grubość podsypki „b” ustala się w projekcie konstrukcyjnym
Podłoże typu 2
Może być stosowane w jednolitym względnie miękkim
drobno uziarnionym gruncie, jeżeli zapewni się podparcie
na całej długości trzonu rury. W takich warunkach przewody
mogą być układane bezpośrednio na ukształtowanym
i wyrównanym dnie wykopu. Dno winno być od razu wykonane ze spadkiem.
Podłoże typu 3
W przypadku wystąpienia gruntów szczególnie niestabilnych np. torf, kurzawka należy zastosować specjalne metody przygotowania podłoża lub podparcia przewodu. Najbardziej popularne metody rozwiązań polegają na wymianie gruntu na inny, bardziej nośny np. piasek, żwir, materiał hydraulicznie związany lub na posadowieniu na palach, ale trzeba wziąć również pod uwagę fakt, że w przypadku posadowienia na palach przewody mogą podlegać wyjątkowo dużym obciążeniom.
Zasypywanie wykopu
Według firmy WAVIN prawidłowe ułożenie rur tworzywowych w wykopie ma zdecydowanie większe znaczenie na końcową wytrzymałość, niż ich łącznie sztywność obwodowa, głębokość ułożenia, czy materiał rury. Z doświadczeń firmy bardzo ważne jest np. zapobieganie pustkom powietrznym wokół rury, co w praktyce sprowadza się do prawidłowego zagęszczania gruntu w czasie układania. Częstym błędem tutaj jest np. zsypywanie ziemi bezpośrednio do wykopu przez ciężki sprzęt, a dopiero potem jej zagęszczanie wokół rury. Takie postępowanie grozi zmianą położenia przewodu, może też tworzyć pustkę pod przewodem. Przy ziemi zawierającej przypadkowe kamienie grozi też jego uszkodzeniem.
Rys. Nieprawidłowe (po lewej) i prawidłowe wykonanie wstępnej obsypki przewodu. (źr. WAVIN)
Układanie przewodów powinno zacząć się od dokładnego wyrównania dna wykopu i wykonanie na nim 10cm podsypki z materiału drobnoziarnistego. Podsypka taka nie powinna być zagęszczona dla ułatwienia układania rury, szczególnie w obrębie kielicha. Ułożony z założonym spadkiem fragment przewodu od razu stabilizuje się obsypując go z boku, zwykle do połowy wysokości rury. Ziemia powinna być podawana ręcznie i ręcznie ubijana. Można to zrobić nawet nogami, uchwytem łopaty, czy ręcznym ubijakiem. Dopiero po takim wstępnym zagęszczeniu można zastosować sprzęt mechaniczny.
Zagęszczanie prowadzi się warstwami co 20-30cm. Grunt nad rurą powinien być dokładnie zagęszczony do wysokości min. 20cm ponad górny poziom przewodu. Należy cały czas używać do tego celu piasku, lub innego drobnoziarnistego materiału. Dopiero dalsze zasypywanie wykopu może być prowadzone gruntem rodzimym, jeśli oczywiście projekt techniczny nie mówi inaczej.
UWAGA! – do czasu wykonania próby szczelności wszystkie połączenia rur powinny pozostać odkryte.