Wstęp
Wymagania dla kominów murowanych zawiera norma PN-B-10425 „Kominy. Przewody kominowe dymowe, spalinowe i wentylacyjne. Wymagania i badania”. Niniejsza norma dotyczy kominów od urządzeń o mocy do 50kW, w budynkach jednorodzinnych, jak też zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej. Na stronie opisałem już zasady wyprowadzania wylotów kominów ponad dach (zob. warunki montażu przewodów kominowych). Poniżej skupie się więc na wymaganiach odnośnie zasad montażu kominów murowanych.
Materiały
Do budowy kominów murowanych należy stosować materiały niepalne, o klasie ognioodporności El 120, takie jak:
- cegła pełna palona, klasy min 15 (zalecane 20), wymiary podstawowe 250x120x65mm, posiada dużą nasiąkliwość 12-18%, dlatego powinna być impregnowana
- cegła pełna klinkierowa, posiada podstawowy wymiar 250x120x65mm, zalecana klasa to 35 o niskiej nasiąkliwości < 6%
- kształtki szamotowe, stosowane głównie do budowy palenisk kominkowych, a także kanałów spalinowych pomiędzy kominkiem, a głównym kominem w budynku; posiadają wysoką odporność na temperaturę do 1300°C
- kształtki ceramiczne, wykonywane przez wypalanie mas ceramicznych zawierających gliny i iły ogniotrwałe, często z dodatkiem kwarcu, stosowane popularnie do budowy kanałów wewnętrznych (rur kominowych), elementów przejściowych (trójników), odkraplaczy, itp. ; mają wysoką odporność na temp. do 1000°C i niską nasiąkliwość
- bloczki i kształtki betonowe, stosowane jako element nośny, konstrukcyjny komina, wykonywane głównie w postaci pustaków z keramzytobetonu. Z betonu zbrojonego wykonuje się też popularnie czapy kominowe.
- bloczki silikatowe, są wykorzystywane tylko do budowy kominów wentylacyjnych, jako bloczki wentylacyjne,
- kamień naturalny, nie nadaje się na materiał konstrukcyjny, ale może być wykorzystywany do obudowy komina zapewniając dużą szczelność i odporność na warunki atmosferyczne
Fot. Cegła klinkierowa pełna.
Fot. Kształtki szamotowe
Fot. Kształtki ceramiczne do budowy komina.
Fot. Pustaki z keramzytobetonu.
Fot. Czapa kominowa z betonu zbrojonego.
Fot. Komin obudowany kamieniem naturalnym.
Wymagania ogólne
Kominy jednoprzewodowe powinny mieć stały przekrój poprzeczny na całej wysokości. Musza być poprowadzone w sposób ciągły, bez załamań, od posadowienia do wylotu ponad dach. W kominach nie może być żadnych przewężeń, a ich ściany powinny być gładkie. Wszystkie spoiny wewnątrz komina powinny być zatarte. W najniższej części komina, poniżej wlotu przewodu dymowego wykonuje się wyczystkę z otworem rewizyjnym zamkniętym szczelnymi drzwiczkami.
Rys. Kominy powinny być na całej wysokości poprowadzone pionowo, bez załamań i zwężeń.
Otwory wycierowe usytuowane w piwnicy powinny znajdować się na poziomie od 1,0 ÷ 1,2m od podłogi oraz powinny być zamknięte szczelnymi drzwiczkami wykonanymi z materiałów niepalnych. Dolna krawędź otworu wycierowego przewodów z palenisk usytuowanych w pomieszczeniach, w których znajduje się wlot, powinna znajdować się na wysokości 0,3m od podłogi. Otwory wycierowe powinny być łatwo dostępne, mieć osadnik na sadze i być zamknięte szczelnymi drzwiczkami.
Piece na paliwo stałe, posiadające szczelne zamknięcie, mogą być przyłączone do jednego przewodu kominowego dymowego o przekroju co najmniej 0,14 x 0,14m lub średnicy 0,15m, pod warunkiem zachowania różnicy poziomu włączenia co najmniej 1,5m oraz nieprzyłączania więcej niż 3 pieców do tego przewodu.
Piece, o których mowa powyżej, usytuowane na najwyższej kondygnacji, powinny być przyłączone do odrębnego przewodu dymowego.
Fundament
Komina powinien być posadowiony:
- na osobnej stopie fundamentowej, jeśli jest wykonany wewnątrz budynku
- na ławie fundamentowej, jeśli jest wykonany w ścianie zewnętrznej
Fundament powinien być wykonany ze zbrojonego betonu i wystawać minimum 15cm poza obrys komina. Głębokość fundamentu na zewnątrz budynku powinna sięgać poniżej strefy przemarzania gruntu.
Murowanie komina
Układ cegieł w kominach wielokanałowych, to wyzwanie dla każdego murarza. Pamiętajmy, że spoiny w każdej warstwie nie mogą się łączyć. Wymaga to zastosowania cegieł pełnych jak i ciętych w tzw. dziewiątki, lub szóstki. Na rysunkach poniżej przedstawiam układ cegieł w dwóch sąsiadujących warstwach, w zależności od rodzaju kanałów, np. 14x14cm, czy 14x26cm. Jeśli kanał jest wykonany w ścianie zewnętrznej budynku, należy przewidzieć jego dodatkowe ocieplenie. Zwykle wykonuje sie w takiej ścianie dodatkową szczelinę dylatacyjną. Izolację stanowi więc warstwa powietrza. Układ cegieł w takiej ścianie dla trzech kanałów pokazuje poniższy rysunek.
Rys. Sposób wykonania izolacji kanałów w ścianie zewnętrznej (źr. wykonywanie murowanych konstrukcji budowlanych).
Tutaj na chwilę skupię się na wyjaśnieniu określeń 9-tka, 6-tka; 9-tka, to 3/4 cegły, czyli około 18,5cm długości. Skąd więc ta nazwa? Otóż kiedyś cegły miały inne wymiary i pełna cegła miała 12 cali długości (około 31cm). Po ucięciu na 3/4 takiej cegły, zostawało właśnie 9 cali, ucięcie w połowie to 6 cali. Chociaż wymiary cegieł się zmieniły, to stare określenie zostało i nadal jest praktykowane na budowach. Cegły cięte w dziewiątki oznaczane są na rys. jako przekreślone na ukos, a szóstki, lub trójki (1/4 cegły), na krzyż.
Obserwując wszystkie układy cegieł w ścianach kanałowych warto zwrócić uwagę, że minimalny odstęp między kanałami wynosi 1/2 cegły. Powyższy układ cegieł wymaga ściany o grubości minimum dwóch cegieł. Po lewej przedstawiam układ cegieł w ścianie murowanej w 1 i 1/2 cegły.
Na rys. a) mamy trzy jednakowe kanały o wymiarach 14x14cm, na rys. b) trzy kanały o różnych wymiarach 14×14, 14×27 i 14x20cm. Zwracam uwagę, że cięcie cegieł nie zapewnia ich precyzyjnych krawędzi, dlatego zgodnie z zasadami murarskimi – płaszczyzny cegieł przylegające do kanału kominowego powinny być w miarę możliwości fabryczne.
Na rys. c) pokazano typowy układ cegieł dla dwóch kanałów o wymiarach 14x20cm. Im większa ich ilość, tym długość ściany zajmowana przez kanały jest coraz większa. Aby zmniejszyć „zewnętrzne” wymiary komina, kanały mogą być ustawione w poprzek ściany, a nie wzdłuż. Rozwiązanie takie pogrubia ścianę w miejscu komina tworząc tzw. pilastry, czyli wystające elementy poza obrys ściany głównej. Pilastry są częstym elementem architektonicznym, mającym za zadanie wzmocnienie ściany, tutaj pełnią bardziej element dekoracyjny i często są obłożone dodatkowym pokryciem, nadającym kominowi atrakcyjnego wyglądu. Zastosowanie pilastrów bardzo komplikuje układ cegieł, wymaga też wykonywania cięć wzdłużnych dla uzyskania tzw. beleczek, lub cięcia cegły w 1/4 jej długości. Wszystkie publikowane rysunki pochodzą z podręcznika murarskiego, dla kwalifikacji B.18 (wykonywanie robót murarskich i tynkarskich)
Rys. Po lewej – układ cegieł w murze z zastosowaniem pilastrów, po prawej – trzony kominowe dwurzędowe.
W budynkach wielorodzinnych duża liczba mieszkań i palenisk może wymagać trzonów kominowych z kanałami umieszczonymi w dwóch rzędach. Jak wyglądają poszczególne warstwy cegieł przedstawia rys. a) i b) powyżej
Do wielu osób przemawiają dopiero rysunki przestrzenne. Poniżej więc dwa przykłady najprostszych kanałów kominowych, tym razem wolnostojących. Taki układ cegieł nazywa się pierścieniowym.
Kominy z pustaków ceramicznych o okrągłym bądź prostokątnym kształcie, mają małą stabilność i nie mogą stanowić osobnej konstrukcji budowlanej. W czasie stawiania należy je na bieżąco obmurowywać cegłą pełną na co najmniej 1/2 grubości cegły (rys.)
Rys. Pustaki z ceramiki należy zawsze obmurować cegłą pełną.
Komin na całej wysokości nie powinien być w żaden sposób związany z konstrukcją budynku. W przypadku usytuowania komina przy ścianie wykonanej z materiałów łatwopalnych, minimalna odległość od ściany wynosi 5cm. Przy ścianach niepalnych wystarczy 5-10mm dylatacji, aby umożliwić pracę termiczna i przepływ powietrza.
Rys. Usytuowanie komina względem ścian (źr. skorsten.pl).
Również w przejściach przez stropy komin nie może być związany konstrukcyjnie z budynkiem. W miejscu tym komin winien być oddzielony od konstrukcji stropu dylatacją, np. z wełny mineralnej. Kominy murowane wcześniej powinny być w takim miejscu otynkowane. W przypadku stropów murowanych dylatacja powinna wynosić minimum 2-3cm, dla drewnianych minimum 5cm.
Rys. Przejście komina przez strop murowany budynku. (źr. skorsten.pl)
Przejście przez dach
Komin na zewnątrz budynku narażony jest na wpływ warunków atmosferycznych, w tym opady deszczu, gradu, itp. Zewnętrzna część komina powinna być więc zawsze zabezpieczona przed wpływem wilgoci, aby nie doszło do jego oblodzenia i spękania. Kominy wykonane z bloczków betonowych obudowuje się w tym wypadku cegłą klinkierową, lub wykonuje na całej wysokości ponad dachem obróbki blacharskie. Aby obudować komin cegłą w jego konstrukcji musi pojawić się dodatkowy element – tzw. płyta wspornikowa.
Rys. Przejście komina ceramicznego przez dach z wykorzystaniem płyty wspornikowej. (źr. brata.pl)
Kominy z cegły palonej zwykle wystarczy zaimpregnować specjalnymi preparatami hydrofobowymi. Najbardziej newralgicznym punktem, narażonym na przecieki są zawsze miejsca styku komina z dachem. Trzeba w tym wypadku wykonać bardzo szczelną izolację i obłożyć ją tzw. fartuchem z blachy. Jeśli komin znajduje się dużo poniżej szczytu dachu, na membranie dachowej powyżej komina zalecam wykonać ukośną rynienkę do odprowadzania wilgoci. Skraplająca się para wodna spływająca membraną w stronę komina będzie wtedy odprowadzana na zewnątrz jego konstrukcji.
Rys. Rynienka odprowadzająca skropliny na dachu skośnym powyżej komina (źr. fachowydekarz.pl)
To identyczne rozwiązanie, jak stosowane przy oknach dachowych. Szczegół przejścia komina przez dach przedstawiam poniżej. Jak widać z rysunku, membrana winna być wywinięta na konstrukcję komina. Generalnie to zadanie dla doświadczonego dekarza.
Szczyt komina powinien być zabezpieczony betonową czapą. Systemowe czapy oferowane przez producentów kominów ceramicznych wykonane są z bardzo dobrej jakości betonu, mają spadek zapewniający odprowadzanie wody deszczowej i kapinos pod okapem. Są też fabrycznie zbrojone. Kominy wentylacyjne z wyprowadzeniem prostopadłym do konstrukcji komina dobrze jest od razu zabezpieczyć kratkami wentylacyjnymi lub siatką stalową, chroniąc je w ten sposób przed gniazdowaniem kawek. Ptaki potrafią wyrywać kratki, należy je więc przykręcić do konstrukcji komina, samo dopasowanie i włożenie w kanał zwykle nie zapewni ich trwałości.