Wstęp
Rury kamionkowe należy układać w wykopach zgodnie z normą PN EN 1610 „Budowa i badania przewodów kanalizacyjnych” oraz wytycznymi producenta rur.
Rozładunek i transport na terenie budowy
Rury kamionkowe są materiałem kruchym, dlatego należy zachować szczególną ostrożność przy ich rozładunku i przemieszczaniu na terenie budowy. Rozładunek rur na budowie powinien odbywać się przy pomocy dźwigu, koparki lub wózka widłowego, następnie rury należy poddać kontroli pod kątem ewentualnych uszkodzeń. Kontroli tej dokonuje się poprzez przetarcie talkiem powierzchni rur i kształtek w celu wykrycia ewentualnych rys i pęknięć.
Fot. Rozładunek rur kamionkowych.
Zabrania się przemieszczania i opuszczania rur kamionkowych do wykopu na zawiesiach z lin stalowych, jak też chwytania rur za kielichy lub bose końce hakami transportowymi. W każdym przypadku należy stosować pasy parciane o szerokości 10cm. Rura powinna być mocowana w taki sposób, aby w czasie opuszczania znajdowała się w pozycji poziomej. W miarę możliwości należy chronić opuszczaną rurę przed rotacją i ewentualnymi przeszkodami. Jakiekolwiek uderzenie w stały element wykopu może zakończyć się uszkodzeniem rury.
Fot. Opuszczana rura kamionkowa ze wstępnie posmarowanym bosym końcem (źr. Keramag).
Fot. Talkowanie powierzchni rur w celu wykrycia ewentualnych uszkodzeń.
Cięcie rur kamionkowych
Należy w miarę możliwości unikać cięcia rur kamionkowych stosując fabrycznie wykonane sztucery. Jeśli konieczne jest skrócenie odcinka stosuje sie następujące metody:
- rury o średnicach do 150mm tnie się na ogół specjalną obręczą
- rury o średnicach od 200-400mm tnie się obcinakiem łańcuchowym
- największe średnice >400mm przycina się przecinarką kątową z tarczą diamentową
Fot. (po prawej) łańcuch do cięcia w warunkach wykopu rur kamionkowych (źr.Steinzeug Keramo)
Po przecięciu ostre krawędzie należy zeszlifować kamieniem szlifierskim. W przypadku rur z systemem połączeń C na koniec obciętej rury można założyć uszczelkę typu P, która pozwoli na połączenie z kielichem innej rury lub kształtki (dotyczy DN 200 – 600) (źr. KNR 9-08 Sieci kanalizacyjne z rur kamionkowych Steinzeug Keramo).
Układanie w wykopie
Rury zaleca się układać w temperaturach dodatnich. Przy pracy w niższych temperaturach należy zabezpieczyć dno wykopu przed zamarznięciem. Dopuszczalna temperatura montażu dla większości rur kamionkowych wynosi -10°C. Rury kamionkowe w gruntach niespoistych (piaski, żwiry) o wystarczającym stopniu zagęszczenia mogą być posadawiane bezpośrednio na gruncie pod warunkiem dopasowania powierzchni tegoż gruntu do powierzchni rury, w pozostałych przypadkach należy zastosować podsypkę z gruntu niespoistego o grubości 10-15 cm. Górna część podbudowy winna być podbita pod rurę, aby wytworzyć tzw. kąt posadowienia, przy czym najczęściej stosowany jest kąt 90 stopni. W miejsca kielichów należy wykonać dodatkowe dołki, aby rura opierała się na dnie wykopu całą dolną powierzchnią.
Rys. Pod każdym kielichem rury należy wykonać dołek umożliwiający swobodne oparcie się powierzchni rury na dnie wykopu.
Rys. Podsypka piaskowo-żwirowa. OD – średnica zewnętrzna rury, a – wielkość podbudowy dolnej, x/2 – minimalny odstęp rury od ściany wykopu
Minimalna wysokość podsypki (tzw. podbudowy dolnej – pod rurą) można wyliczyć ze wzoru a = 50+1/10DN [mm], gdzie DN jest średnicą nominalną rury. Wartość podsypki nie może być jednocześnie mniejsza niż 100mm. Jeśli średnica rury przekracza 600mm, to dolna podsypka powinna mieć minimum 150mm. Wartość 150mm przyjmuje się także dla podłoża skalistego i twardego.
Rys. Wymiary dolnej (a) i górnej (b) podbudowy dla rur kamionkowych kielichowych według normy EN 295 zależą od średnicy rury oraz kąta podbudowy (zob. tabela poniżej).
Podbudowa powinna być wykonana z piasku żwirowego lub żwiru o maksymalnym uziarnieniu:
- 22mm przy DN ≤ 200mm
- 40mm przy DN > 200mm ale ≤ 600mm
- 40mm dla DN > 600mm
Tabela.1 Minimalne grubości dolnej (a) i górnej (b) podsypki przy normalnym i podwyższonym obciążeniu rur. (źr. Sweillem)
Minimalna szerokość wykopu określona jest w normie PN EN-1610. Szerokość minimalna uzależniona jest od głębokości wykopu, a także od średnicy rury przewodowej. Poniżej tabele dla obu przypadków. Należy przyjmować większą z wartości.
gdzie OD – średnica zewnętrzna przewodu, β – kąt mierzony od poziomu do nachylonej ściany wykopu
Wykonywanie połączeń
Wszystkie połączenia na uszczelkę powinny być dokładnie sprawdzone. Uszczelka nie może być uszkodzona, zniekształcona w wyniku transportu lub magazynowania. Dla ułatwienia montażu kielich i uszczelkę zaleca się posmarować środkiem poślizgowym. Położenie rury kamionkowej w wykopie powinno uwzględniać jej środek ciężkości. Jest on oznaczony białymi plamkami. Przy poprawnym montażu plamki powinny być widoczne na szczycie rury (fot. u dołu).
Łączenie ze sobą dwóch sąsiednich rur lub rury i kształtki kamionkowej może się odbywać:
- przy mniejszych średnicach ręcznie, ewentualnie z wykorzystaniem stalowej żerdzi i deski
- przy większych średnicach przy użyciu wciągarki łańcuchowej lub łyżki koparki
Fot. Po lewej wsuwanie rury przy użyciu drewnianej kantówki i stalowego pręta. Po prawej – widoczne na rurze plamki w górnej części wskazują jej środek ciężkości.
Rys. Urządzenie do wciągania rur kielichowych betonowych i kamionkowych WIMAG.
Wciągarka WIMAG obsługiwania jest ręcznie i pozwala na precyzyjne wciągnięcie bosego końca rury na wymaganą głębokość z zachowaniem osiowości połączenia.
Jak sprawdzić, czy głębokość wsunięcia jest prawidłowa? W tym wypadku nieodzowne staje się znaczenie głębokości położenia na bosym końcu rury. W przypadku kielichów z uszczelką typu L (rury z połączeniami systemu F), w pierwszej kolejności mierzymy głębokość kielicha, a następnie zaznaczamy ją markerem na bosym końcu rury. Po wsunięciu zaznaczenie powinno się zlicować z brzegiem kielicha. (fot. poniżej)
Znacznie bardziej skomplikowany jest montaż rur z systemem C, z uszczelką typu K, gdzie kielich posiada lekki stożek. Złącze to zostało tak zaprojektowane, aby nie doszło do bezpośredniego połączenia ceramiki z ceramiką. Musi być zachowany pewien luz między bosym końcem rury, a dnem kielicha. W rurach Sweillem wynosi on np. 5-8mm. Zbyt silne dociśnięcie w tym wypadku rury w kielichu może spowodować nawet pęknięcie kielicha. Aby do tego nie dopuścić można stosować następujący sposób postępowania.
Fot. Kontrola głębokości położenia kielicha w przypadku uszczelek typu K.
- mierzymy głębokość całkowitą kielicha (na powyższych zdjęciach 65mm)
- mierzymy grubość uszczelki na bosym końcu rury (tutaj 21mm)
- na koniec mierzymy głębokość położenia uszczelki w kielichu
Przy prawidłowym montażu i zachowaniu co najmniej 5mm odstępu ostatnia zmierzona wartość powinna mieć 65-21-5 = 39mm. W praktyce, przy stosowaniu wciągarek jeden pracownik ruchem zapadkowym wciąga rurę, a drugi na bieżąco mierzy głębokość położenia uszczelki.
Połączenia ze studzienkami.
W celu zapewnienia współpracy z gruntem studnie łączy się z siecią rur kamionkowych przy użyciu króćców dostudziennych. Króćce takie zachowują się przegubowo i potrafią przejąć osiadanie studni bez utraty szczelności połączenia. Króćce są w ofercie każdej firmy. Poniżej rozwiązanie w firmie Swaillem Polska.
Rys. Króćce dostudzienne w firmie Swaillem. Poniżej sposób pracy króćców przy różnych stanach osiadania.
