Wstęp
Polichlorek winylu jest jednym z najdłużej stosownych tworzyw sztucznych w instalacjach kanalizacyjnych, charakteryzującym się wysoką odpornością chemiczną i gładkością. Rury z PP zostały wprowadzone nieco później i wyeliminowały negatywne cechy PVC, jak np. kruchość w ujemnych temperaturach czy niska odporność temperaturowa. Poniżej omówione zostaną oba materiały, w tym właściwości i średnice rur, dostępne kształtki, ze szczególnym uwzględnieniem kątów montażowych kolan czy trójników, jak też zastosowaniem poszczególnych elementów w praktyce sanitarnej. Zwracam uwagę, że tekst poświęcony jest tylko rurom standardowym do instalacji wewnętrznych. Rury kanalizacyjne z PVC i PP zewnętrzne, a także niskoszumowe omówione zostaną osobno.
Właściwości i średnice rur
Rury kanalizacyjne z PVC-U wewnętrzne, wykonywane są o średnicach 32, 40, 50, 75 i 110mm . Warto zauważyć, że najmniejsza średnica 32mm dostępna jest w kolorze białym i często wykonana z PP, chociaż na rynku znajdziemy także biały polichlorek winylu. Kolor biały dostępny jest także dla większych średnic, 40 i 50mm. Średnice >50mm mają już standardowo kolor szary. Rury kanalizacyjne z PVC-U dostępne są o długościach 250, 315, 500, 1000, 1500 i 2000mm. Największe średnice 110mm możemy też znaleźć o długości 3000 i 6000mm (np. Wiplast).
Materiał rur ma stosunkowo niską odporność temperaturową. Temperatura ciągła rur PVC-U nie powinna przekraczać 40°C, a chwilowa 75°C. Rury wykonane w technologii wysokotemperaturowej, tzw. PVC HT, mają znacznie lepsze parametry pracy. Temperatura ciągła może w nich wynosić 75°C, a chwilowa (do dwóch minut) nawet 95°C. Z innych ważnych cech wymienić należy:
- wydłużalność cieplna rur 0,08mm/mK
- gęstość 1400 kg/m3
- moduł sprężystości Younga >3200 MPa
- kruchość w ujemnych temperaturach
Rury łączone są kielichowo z uszczelką gumową wargową o wytrzymałości do 0,5 bar.
Rury kanalizacyjne z polipropylenu PP produkowane są o identycznych średnicach i długościach montażowych. Są dużo lżejsze od rur PVC, gęstość materiału rur nie przekracza 900 kg/m3. Mają bardzo dużą tolerancję temperaturową. Wystarczy spojrzeć na temperaturę mięknięcia. Dla rur PVC wynosi ona już około 80°C, podczas gdy dla rur PP przekracza znacznie 140°C. Rury PP zachowują dzięki temu kształt nawet gdy płynie nimi wrząca woda. Chyba najbardziej spektakularna jest jednak odporność PP na temperatury ujemne. Rury PVC stają się kruche i podatne na uszkodzenia juz przy spadku temperatury poniżej 0°C, podczas gdy PP wytrzymują nawet temperatury rzędu -20°C. Ma to niebagatelne znaczenie przy pracach w okresie zimowym. Polipropylen jest poza tym materiałem o wysokiej odporności na udarność. Przypadkowe uderzenia, np. upadek w szachie młotka, nie uszkodzi trójnika z PP, a zwykle zniszczy taki sam wykonany z PVC.
Kolana
Kolana PVC-U i PP wewnętrzne produkowane są o kątach 15, 22, 30, 45, 67 i 88°. Dostępne są w wersji jednośrednicowej i jako złączki redukcyjne. Te ostatnie występują głównie jako redukcja 50/32mm z zastosowaniem na podejścia pod przybory sanitarne, lub 110/50mm. Typowy kat montażu to 90°.
Fot. Kolana PVC-U o różnych kątach.
Fot. Redukcja kolankowe 110/50 i 50/32mm.
Kolana mogą też występować w wersji nastawnej, przegubowej tak w wersji jednośrednicowej jak i redukcyjnej. Rozwiązanie takie bardzo ułatwia montaż kanalizacji. Przegub umożliwia tutaj ustawienie kąta od 0-90 stopni, często z minimalną odsadzką.
Fot. Kolana nastawne w wersji jednośrednicowej i redukcyjnej.
To jednak dopiero początek możliwości jakie oferuje rynek. Coraz bardziej popularne stają się kolana z odejściem, umożliwiające montaż dodatkowego przyboru w węźle sanitarnym Kiedyś takie rozwiązanie wymagało użycia kilku kształtek. Obecnie zapewnia to jedna, odpowiednio dopasowana do sytuacji montażowej. Kolana z odejściem dostępne są zarówno dla małych jak i dużych średnic oraz dla różnych kątów np. 90°, 45°. Poniżej kilka rozwiązań.
Kolana kanalizacyjne standardowo produkowane są w wersji krótkiej, do zamocowania w kielichu rury lub kolejnej kształtki. Możemy jednak znaleźć wersje długie, które od razu pełnią rolę rury i kolanka.
Fot. Kolana kanalizacyjne długie w wersji 90 i 45 stopni.
Trójniki
Dostępne są w wersji prostej, tzn. z odgałęzieniem o tej samej średnicy co przelot, jak i redukcyjnej. Trójniki wykonywane są o kącie odgałęzień 45, 67 i 88°.
Fot. Trójniki, od lewej o kącie 45, 67 i 88 stopni.
Stosowanie tylko jednego kąta na odgałęzieniu do tej pory ograniczało montera. Musiał poszukiwać różnych rozwiązań i kombinować z użyciem dodatkowych kolan. Obecnie ma do dyspozycji także trójniki z regulowanym, przegubowym odejściem, umożliwiającym ustawienie kąta. W handlu znajdziemy pod nazwą trójniki nastawne.
Fot. Trójniki nastawne Tycner. Po lewej 100/50/45-88 stopni i 50/50/45-88 stopni
Czwórniki
Pozwalają na dwa odejścia wykonane w jednej płaszczyźnie lub w dwóch płaszczyznach, stąd nazwa czwórnik jednopłaszczyznowy i czwórnik dwupłaszczyznowy. Czwórniki jednopłaszczyznowe i dwupłaszczyznowe dostępne są w wersjach jednośrednicowych, jak i redukcyjnych, przy czym redukcja może być jednakowa z obu stron czwórnika bądź dwuśrednicowa. Kąty odejść to zwykle 45, 67 lub 88 stopni.
Fot. Różne rodzaje czwórników kanalizacyjnych.
Na rynku znajdziemy też czwórniki z regulowanym kątem odgałęzienia. Te ostatnie kształtki na razie dostępne są tylko w wersji z odgałęzieniami 50mm.
Fot. Czwórnik regulowany nastawny. 110/50/50/45-88.
Redukcje
Są kształtkami umożliwiającymi połączenie ze sobą dwóch rur o różnej średnicy. Redukcje mogą być proste i kolankowe (o tych drugich już wspomniałem). Redukcje proste występują ponadto w postaci osiowej i mimośrodowej, oraz jako kształtki zmniejszające średnicę, jak i zwiększające średnicę. Te ostatnie stosowane np. przy łączeniu z pionem rur wywiewnych.
Fot. Redukcja kanalizacyjne. Od lewej – prosta osiowa zwiększająca i zmniejszająca średnicę, mimośrodowa zmniejszająca i zwiększająca średnicę. Nazwa wynika z kierunku przepływu wody.
Na podejściu pod przybory sanitarne stosowane są też redukcje wykonane z gumy, np. 50/40mm lub 50/32mm.
Rewizje kanalizacyjne
Umożliwiają inspekcję pionu (poziomu) kanalizacyjnego i ewentualne jego czyszczenie przy użyciu sprężyny. Wyposażone są w odkręcane denka, uszczelniane uszczelkami z EPDM. Wykonywane są dla średnic 50, 75 i 110mm. Większe średnice dostępne są już dla kanalizacji zewnętrznej.
Fot. Po lewej – rewizja kanalizacyjna
Dla pionów deszczowych rewizje wyposażone są zwykle w dodatkowe osadniki zanieczyszczeń, które pozwalają w szybki sposób wychwycić ze ścieków większe zanieczyszczenia, jak: liście, folia, itp.
Fot. Rewizje dla pionów deszczowych (Karmak)
Złączki dwukielichowe, nasuwki
To dwie bardzo podobne do siebie, ale o odmiennym zastosowaniu kształtki. Złączka dwukielichowa, służy do łączenia ze sobą dwóch bosych końców rur, zapewniając tym samym wykorzystanie np. uciętych podczas montażu kawałków rur, z którymi tworzy sztucer o dowolnej długości. Złączki dwukielichowe posiadają wewnątrz pierścień rozgraniczający, dzielący ich na połowę i stanowiący oparcie dla bosego końca rury. Mufki, albo nasuwki, mogą być przesuwane po rurze w dowolne położenie. Mają zastosowanie przy naprawach rurociągów i umożliwiają wymianę uszkodzonego odcinka rury.
Fot. Od lewej złączka dwukielichowa (w środku widoczny pierścień ustalający położenie bosego końca rury) i nasuwka.
UWAGA – Obecnie zamiast złączek dwukielichowych można też stosować kielichy wciskowe wyposażone z jednej strony w uszczelkę manszetową. Rozwiązanie takie także umożliwia wykonanie kielicha na bosym końcu rury z tą różnicą, że kształtka wciskana jest do bosego końca. Złączki tego typu dostępne są dla średnic 110x110mm.
Rys. Kielich wciskowy (Magnaplast)
Korki
Mają za zadanie zaślepić kielich rury. Stosowane są zwykle na poziomach kanalizacyjnych, jako zakończenie odcinka umożliwiające rewizję. W innym przypadku pełnią funkcję zastępczej kształtki do czasu zamocowania np. podejścia kanalizacyjnego. Korki występują we wszystkich średnicach rur. Do niedawna korki (zaślepki) były dostępne tylko dla rur z kielichem. Obecnie możemy kupić też korek dla rury bosej.
Fot. Korki, zaślepki dla rur kanalizacyjnych. Po lewej dla rury bosej, po prawej dla kielicha.