Według normy PN-EN 12056-2: 2002 przepustowość przewodów odpływowych należy obliczać stosując w tym celu wzór Colebrooka-White’a. Z uwagi na jego uwikłana postać w praktyce korzysta się najczęściej z tabel i nomogramów z gotowymi wyliczeniami, a tylko w sporadycznych przypadkach, przeprowadza osobne obliczenia. Dla przewodów odpływowych umieszczonych w gruncie, na zewnątrz budynku, zaleca się stosować wytyczne normy PN-EN 752.
Norma PN-EN 12056-2: 2002 podaje przepustowość przewodów przy stopniu ich napełnienia h/d=0,5 i h/d=0,7. Obliczenia zostały przeprowadzone dla chropowatości rur k = 1,0mm i lepkości dla czystej wodyν = 1.31 x 10-6 m2/s.
Tabela 1. Przepustowość przewodów odpływowych przy stopniu napełnienia 50% ( h/d = 0,5)
Tabela 2. Przepustowość przewodów odpływowych przy stopniu napełnienia 70% ( h/d = 0,7)
Graniczne napełnienie przewodów odpływowych należy przyjmować według tabeli 4.
Tyle norma, w przypadku rur systemowych dostępnych na rynku, wartości dopuszczalnego przepływu mogą się różnić. To efekt nieco innych średnic nominalnych, oporów przepływu, itp. Poniżej podaje tabele dla rur firmy Kaczmarek
Tabela 3. Dopuszczalne przepustowości przewodów odpływowych kanalizacji wewnętrznej PP-HT przy różnych stopniach napełnienia, obliczone na podstawie wzoru Colebrooka-White’a.
Tabela 4. Stopień napełnienia przewodów odpływowych w instalacjach kanalizacyjnych
Minimalne spadki przewodów odpływowych wynoszą:
- DN = 110 mm i = 2 %
- DN = 125 mm i = 1,7 %
- DN = 160 mm i = 1,5 %
- DN = 200 mm i = 1,0%
- DN = 250 mm i = 0,8%
- DN = 300 mm i =0,67%
Spadek maksymalny nie powinien przekraczać: dla rur ≤ 150mm – 15%, dla rur 200mm – 10%, dla rur ≥ 250mm – 8%
Inne przepisy
Główny przewód odpływowy z budynku powinien być prowadzony możliwie najkrótszą trasą, prostopadle do przegród. Minimalne przykrycie w obrębie budynku wynosi:
- 0,5m od powierzchni podłogi w piwnicy
- 0,1m od fundamentu
Na zewnątrz budynku przewody odpływowe powinny mieć przykrycie minimalne większe o co najmniej 20cm od głębokości przemarzania dla danej strefy klimatycznej, czyli:
- 1,0 m dla głębokości przemarzania 0,8m
- 1,2 m dla głębokości przemarzania 1,0m
- 1,4 m dla głębokości przemarzania 1,2m
Sam wykop musi być głębszy, bowiem należy do ww. wartości dodać średnicę rury – a jeśli grunt jest kamienisty, doliczyć podsypkę pod rury o grubości minimum 10 cm. Przykładowo, dla rury odpływowej o średnicy 160 mm przy kamienistym gruncie, wykop dla strefy przemarzania 1,0 m powinien mieć głębokość: 1,0+0,2+0,16+0,1 = 1,46 m i to tylko przy wyjściu z budynku. Pamiętajmy, że kanalizacja prowadzona jest ze spadkiem.
Dla ochrony fundamentu wykopy prowadzone równolegle do ścian budynku powinny znajdować się w minimalnej odległości jak na rys.
Rys. Zasady prowadzenia kanalizacji przy ławie fundamentowej. ozn. 2- kanał ściekowy, 3- wykop.
Odgałęzienia od głównego przewodu odpływowego powinny być prowadzone pod kątem 45. Należy przewidzieć osobny trójnik dla każdego odgałęzienia. Zabrania sie jednocześnie stosowania czwórników. Tego typu kształtki dopuszczalne są tylko na przewodach pionowych w budynku.
Rys. Odgałęzienia od głównego przewodu odpływowego. a- prawidłowe, b- nieprawidłowe.
Zwracam też uwagę, że stosowanie trójników, łuków, możliwe jest tylko wewnątrz budynków. Na zewnątrz budynku wszystkie odgałęzienia na kanalizacji, zmiany jej pochylenia, średnicy, czy kierunku przebiegu, muszą być wykonane w studzienkach.
Dla umożliwienia rewizji i czyszczenia przewodów, kanalizacja musi posiadać czyszczaki. Przy długich odcinkach poziomych zasięg sprężyn czyszczących jest zbyt mały, aby czyścić przewód przez rewizję na pionie. Konieczne jest wtedy stosowanie osobnych rewizji poziomych, dostępnych po odkryciu włazu. Przewody układane pod podłogami piwnic budynku muszą mieć wbudowane czyszczaki w odległościach nie większych od 15 m. Zaleca się projektowanie ostatniego czyszczaka możliwe blisko wylotu z budynku. Na przewodach układanych poza budynkiem powinny być ustawione studnie rewizyjne co 35 m dla przewodów z rur o średnicy 160 mm i co 50 m dla przewodów z rur o średnicy 200 mm.
Przykładowe rozwiązanie przewodów odpływowych w budynku pokazuje poniższy rys.
Rys. Przykładowy układ przewodów odpływowych z przykanalikiem: cyfry w kółkach -numery pionów kanalizacji bytowo-gospodarczej, Rd1…Rd3-symbole pionów spustowych kanalizacji deszczowej, 1÷5-numery węzłów obliczeniowych. R – rewizja na przewodzie poziomym
Dla wykonawcy sam rzut kanalizacji nie pokaże głębokości położenia przewodów, dlatego konieczne jest zawsze tzw. rozwinięcie przewodów poziomych. Projektant pokazuje na nim wszystkie rzędne trójników, spadki przewodów, usytuowanie rewizji na pionach, itp. Rysunek rozwinięcia wykonuje się osobno dla każdego podejścia pod pion. Dla wygody odczytu i lokalizacji, numeruje się wszystkie trójniki. Na kolejnym rysunku przedstawiam takie rozwinięcie dla najdalej położonego pionu nr 4. Rysunki pochodzą z poradnika firmy Kaczmarek.
Rys. Rysunek rozwinięcia przewodów odpływowych z budynku dla sytuacji jw.
UWAGA! – dla wykonawcy jedną z najważniejszych wartości na powyższym rysunku jest rzędna dna kanału. Decyduje ona o głębokości wykopów. Powyższy rysunek jest tylko poglądowy i niekompletny. Brak na nim zagłębienia dna kanału (trzeba ją odczytywać z rzędnych trójników i podłogi). W odcinku biegnącym wewnątrz budynku wartość zagłębienia może być podawana względem punktu „zerowego”, którym w budynkach jest poziom podłogi parteru. Wszystkie rzędne poniżej tego punktu są ze znakiem minus „-„, a powyżej, ze znakiem „+”. Rzędna -3,00 oznacza np., że od dna rury do podłogi parteru jest odległość pionowa 3 m. Mierzenie zagłębienia kanału odbywa się w praktyce od poziomu stropu w piwnicy, przy czym moner musi wiedzieć jaka jest jego grubość (wraz z podłogą). Informację tę posiada zawsze kierownik budowy.