Projekt instalacji wodociągowej z rozdziałem dolnym i lokalnym przygotowaniem c.w.u. w budynku wielorodzinnym. 

Technik inżynierii sanitarnej nie ma w swoim programie pełnego projektowania instalacji i sieci sanitarnych, co najwyżej fragmenty obliczeń. Projekt, to domena wyższych studiów, dlatego poniższy materiał kieruję głównie do studentów politechnik. Zwracam jednocześnie uwagę, że dla tej grupy czytelników najważniejsze jest zdanie prowadzącego zajęcia. Przykłady obliczeniowe zaproponowane w serwisie należy więc traktować tylko jako pomoc dydaktyczną, ułatwiająca zrozumienie tematu, czy wykonanie późniejszego rysunku.

Instalacje wodociągowe można projektować na wiele sposobów, w tytule artykułu jest mowa o konkretnym typie tego typu instalacji – instalacji z rozdziałem dolnym i lokalnym przygotowaniem ciepłej wody. Budynek będzie miał trzy kondygnacje, po dwa mieszkania na każdej kondygnacji. Niewiele, ale dla mnie mniej rysowania. Zimna woda będzie pochodzić z wodociągu ulicznego, a ciepła z podgrzewacza gazowego w mieszkaniu. Rzuty piwnic i kondygnacji powtarzalnej poniżej.

Rys.1 Rzut piwnic

  W mieszkaniach na rzucie kondygnacji mamy osobną łazienkę i wc, oraz kuchnię ze zlewozmywakiem dwukomorowym. W łazience wanna z umywalką i pralką. Tutaj od razu uwaga! – projekty sanitariatów są znormalizowane, wszystkie wymiary powinny umożliwiać swobodne poruszanie się i montaż, jak też późniejszy serwis urządzeń. Projektując szerokość i długość pomieszczeń powinniśmy więc bezwzględnie zwrócić uwagę na rodzaj zastosowanych przyborów. Wanna ma zupełnie inne wymagania niż kabina natryskowa. W małych mieszkaniach (np. 3 osobowych, kawalerkach) łazienka może być razem z WC. Jeśli jednak ilość osób w mieszkaniu rośnie, korzystniej jest zaprojektować osobne pomieszczenie dla muszli ustępowej i tak jest na moim rysunku. Czy projektować kabinę czy wannę? Tutaj zdania są podzielone, chociaż coraz więcej osób ceni sobie natrysk nad dużą i niewygodną wanną, zużycie wody wtedy zdecydowanie spada. Pamiętajmy, że mieszkanie ma się sprzedać. Warto więc o takich sprawach rozmawiać z zamawiającym projekt. Co z pralką? Mamy ładowaną od góry i z przodu. Te pierwsze są wąskie, mają tylko 40 cm, ale dłuższe, do około 60cm. Pralki ładowane od przodu są z kolei szerokie, jednak płytsze w montażu. W wersji podstawowej ich szerokość wynosi zwykle 60cm, w wersji slim może mieć 50, a nawet mniej cm. Te ostatnie są obecnie bardzo popularne, bowiem mieszczą się w szafkach łazienkowych. Pralka taka jest mniej widoczna, a cała łazienka zyskuje na atrakcyjności. Na moim rzucie mamy wannę, a nie natrysk. Czemu nie dałem natrysku? Z uwagi na małe wymiary łazienki. Zgodnie z przepisami minimalna odległość pralki od kabiny natryskowej lub wanny wynosi 60cm.

To z uwagi na niebezpieczeństwo porażenia prądem. Gniazdko do pralki jak i sama pralka muszą być więc odsunięte na tę odległość, co znacznie komplikuje układ przyborów w małych łazienkach. Kabina natryskowa wymaga też zapewnienia wolnej przestrzeni przed kabiną (90-100cm). Przy takim rzucie jw. w łazience da się wykonać kabinę natryskową, ale pralkę trzeba będzie przerzucić do kuchni, a to już nie jest standardowe projektowanie.

Od czego zacząć?

Pierwsze kroki przy projektowaniu, to:

• Wystąpienie o warunki techniczne: Należy złożyć wniosek do dostawcy wody, czyli zwykle MPWiK, w celu uzyskania ważnych przy projektowaniu parametrów pracy sieci, jak np. ciśnienie dyspozycyjne w miejscu przyłączenia 
• Przygotowanie map do celów projektowych: Znajdą się na niej wszystkie rodzaje uzbrojenia terenu, położenie sieci wodociągowej względem budynku, rzędne terenu, itp. W ramach dokumentacji projektant musi oczywiście dotrzeć też do aktualnych podkładów budowalnych.
• Stworzenie inwentaryzacji potrzeb sanitarnych budynku: Należy w tym wypadku określić położenie i wyposażenie sanitariatów, przewidywaną ilość mieszkańców, sposób przygotowania c.w.u., ewentualne  położenie innej armatury, np. zawory ogrodowe, hydranty, tryskacze ppoż., itp.

W naszym przypadku założymy, że:

• Dostępne ciśnienie dyspozycyjne w sieci miejskiej w p. przyłączenia wynosi 45m sł.w.
• W budynku są trzy kondygnacje nadziemne z dwoma lokalami na każdej kondygnacji, oraz jedna kondygnacja podziemna. Lokale (mieszkania) są 4-ro i 5-cio osobowe. 
• Licznik zużycia wody (wodomierz główny) będzie zlokalizowany w piwnicy, w wydzielonym pomieszczeniu
• Ciepła woda będzie przygotowywana przez gazowy podgrzewacz wody indywidualnie w każdym mieszkaniu.
• W budynku nie będzie instalacji ppoż.

Dla powyższych warunków i układu łazienek projektuje się dwa piony sanitarne. Oznaczymy je na rys. nr 1 i nr 2.

Rys.3 Rzut piwnic z naniesioną instalacją wodociągową.

Nie dołączyłem rysunku orientacji terenu, ale załóżmy, że wodociąg uliczny jest na godz. 12.00. Pomieszczenie techniczne za ścianą wykorzystamy do montażu odcinka wodomierzowego. Co powinno znaleźć się w jego składzie? Zestaw wodomierza głównego prowadzimy na wysokości 40-100 cm nad podłogą i rozpoczynamy zaworem odcinającym. Nie może on być dalej, niż 1 m od ściany zewnętrznej. Za zaworem powinien być odcinek uspokajający o długości 5-ciu średnic przewodów i dalej wodomierz. Za wodomierzem kolejny odcinek prosty, min. 3d, po czym obowiązkowo zawór antyskażeniowy (na rys. oznaczyłem go XY). Za zaworem ostatni zawór odcinający.

Rys.4 Szczegół odcinka wodomierzowego (wersja podstawowa).

Czy na takim odcinku przed wodomierzem musi być zamontowany filtr siatkowy? Otóż przepisy tego nie wymagają. Każdy wodomierz zawiera siatkę na dopływie chroniącą go przed większymi zanieczyszczeniami. Filtr siatkowy jest dość gęsty i może powodować stopniowy spadek ciśnienia i w konsekwencji nawet nieprawidłowe działanie wodomierza.

Co z kratką ściekową? Jest konieczna, czy nie? Tutaj odpowiedź nie jest jednoznaczna. Generalnie przepisy nie wymagają kratek ściekowych w pomieszczeniu wodomierza głównego. Przepis taki może się natomiast pojawić w wytycznych lokalnego MPWiK, lub w przypadku, gdy za zaworem antyskażeniowym ostatni zawór będzie z kurkiem spustowym (rys. 5). Zawory z kurkami spustowymi są zalecane przez sanepid, pozwalają bowiem na szybkie pobranie próbki wody w instalacji. Spuszczanie wody z całego systemu rur przez kurek spustowy jest jednak długotrwałe. Monterzy wolą rozkręcić w tym celu śrubunek. Czy jednak spuszczanie wody z całej instalacji to częsta praktyka? I znów odpowiem – NIE. W dzisiejszych instalacjach sytuacja taka występuje bardzo rzadko i jest zwykle konsekwencją wymiany poziomów rurowych w piwnicy, dużej awarii, pęknięcia lub celowego uszkodzenia. Wszystkie pozostałe naprawy i serwis można wykonać przy pomocy lokalnych zaworów odcinających. Pamiętajmy, że instalacja wodociągowa, szczególnie ta wykonana z rur stalowych, powinna być stale napełniona wodą. Każdorazowe jej opróżnianie znacznie przyspiesza proces korozji.

Rys.5 Alternatywne rozwiązanie pomieszczenia z wodomierzem.

Ostatnie rozwiązanie odcinka wodomierzowego zalecane jest przy podłączaniu budynków do starszych wersji sieci wodociągowych, gdzie częste awarie lub zły stan przewodów wodociągowych generuje duże ilości zanieczyszczeń (rdza, piasek, itp.). Filtr siatkowy FS o gęstości minimum 300 (300 oczek na cal kwadratowy) będzie wtedy minimalną ochroną dla czułych na zanieczyszczenia elementów instalacji (np. baterie czerpalne z termostatem).

Gdzie planować zawory?

Nasza instalacja ma stosukowo prostą budowę, zawiera tylko dwa piony, oba będą poprowadzone w szachtach przez całą wysokość budynku. Poza zaworami w pomieszczeniu wodomierza konieczne będą zawory odcinające na każdym podejściu pod pion, tzw. „podpionowe”. Zgodnie z przepisami nie muszą mieć one kurka spustowego, chociaż jest to wygodne rozwiązanie, umożliwiające spuszczenie wody tylko z samego pionu. Problemem jest (jak już wspomniałem) mała przepustowość kurka spustowego i jego wątpliwa szczelność. Po wielu latach pracy zarasta osadami i uruchomiony rzadko kiedy daje się ponownie zamknąć. Efekt kapiących kurków znają od lat właściciele budynków i być może to decyduje o braku konieczności ich stosowania.

Chciałbym natomiast zwrócić uwagę na inny aspekt – miejsce montażu zaworu podpionowego. Musi być on dostępny dla obsługi, nie należy go więc projektować w piwnicach lokatorskich, nawet jeśli pion w nich przebiega.

Kolejne zawory odcinające należy projektować przed wodomierzem mieszkaniowym oraz przed podgrzewaczem gazowym (o tym za chwilę). Jeśli wodomierz jest poza lokalem, w klatce schodowej, zawór odcinający winien być w mieszkaniu, bowiem szafka na klatce jest zwykle niedostępna dla lokatora.

Rysunek instalacji

Projekt przebiegu przewodów wynika z przyjętego rozwiązania „lokalówek”. Mamy cały szereg możliwości: układ trójnikowy, rozdzielaczowy, obwodowy, itp. Tutaj zastosuję układ trójnikowy, instalacja za wodomierzem będzie się rozdzielać na poszczególne przybory, a także zasili podgrzewacz gazowy wody i z niego wyjdzie już jako woda ciepła do określonej grupy punktów czerpalnych. Baterie należy rysować w osi przyborów, woda zimna ma być z prawej strony, a ciepła z lewej. Zobaczmy to na rysunku.

Rys. Rzut instalacji w węźle sanitarnym. 

Z rysunku rzutu nie widać dokładnie przebiegu przewodów, ale jeśli jest wykonany w skali, będziemy mieli ich poziomą długość. Aby „mniej więcej” zorientować się, jak naprawdę biegną przewody, konieczna jest ich aksonometria. Poniżej pokażę tylko dla zimnej wody.

Rys. Aksonometria instalacji wody zimnej.

Czy ten ostatni rysunek jest niezbędny w projekcie? Nie. Teoretycznie powinien nam pokazać wszystkie kolanka i trójniki w instalacji, ale praktyka pokazuje, że monter i tak wykona ją po swojemu. Zwracam też uwagę, że w rysunku sanitarnym zwykle posługujemy się dimetrią, albo izometrią. Powyższy rys. nie jest ani jednym, ani drugim typem aksonometrii. Nie chcę tworzyć jednak tutaj encyklopedii dla AI. Pamiętajmy więc, że w aksonometrii obowiązują ścisłe zasady: osie muszą być poprowadzone pod odpowiednimi kątami, a długości instalacji poprowadzone wzdłuż nich wykonane w skali 1:1, lub 1:2. Wszystko to macie na lekcjach geometrii wykreślnej.

Czy wrysowane baterie są prawidłowe? Każdy typ przyboru sanitarnego ma specyficzne rodzaje baterii. W kuchni zwykle będzie to bateria z ruchomą wylewką, bo tak jest wygodniej myć naczynia. Nad umywalką wystarczy wylewka nieruchoma,  nad wanną powinien z kolei pojawić się natrysk ręczny. Możliwości jest jednak dużo więcej i to od was będzie zależało, które wybierzecie. Ostatnia uwaga dotyczy podgrzewacza gazowego. Na jego podejściu, od strony wody zimnej należy koniecznie zaprojektować zawór odcinający i filtr siatkowy. Ten ostatni chroni czułe części armatury wodnej podgrzewacza przed zanieczyszczeniem. 

Nie narysowałem wody ciepłej. Z podgrzewacza wyjdzie ona z lewej strony (patrząc na ścianę) i będzie biegła obok wody zimnej dołączając ostatecznie do baterii czerpalnych, zawsze z lewej strony. Na rysunkach budowlanych rysujemy ją linią punktową.     

Obliczenia hydrauliczne

Wykonanie obliczeń hydraulicznych instalacji wymaga wprowadzenia wielu danych, których do tej pory nie było. Brak np. danych geometrycznych budynku, jego rzędnych, rodzaju rur z których będzie wykonana instalacja, itp. Przyjmijmy więc:

– wysokość kondygnacji – 2,8m

– rzędna terenu 120m n.p.m

– rzędna podłogi w piwnicy 118,20m

– rzędna podłogi parteru – 120,70m

– przyłącze będzie poprowadzone na głębokości 1,8m poniżej poziomu terenu

– instalacja wykonana z rur miedzianych.

W obliczeniach przepływu będziemy korzystali ze wzoru dla budynków mieszkalnych:

Wysokość geometryczna instalacji

120,7-118,2 + 2×2,8m + 1,5m = 9,6m

Jest to wysokość od poziomu przyłącza do najwyższego punktu instalacji.

Schemat obliczeniowy

Rys. Schemat obliczeniowy instalacji

Na powyższym rysunku mamy wrysowaną od razu wodę zimną i ciepłą. Jest to szczególny przypadek, gdy w budynku jest podgrzewacz miejscowy i ciepła woda występuje tylko na krótkim odcinku pomiędzy podgrzewaczem a punktami czerpalnymi. W budynkach z centralnym przygotowaniem c.w.u. osobno liczy się instalację wody zimnej, a osobno ciepłej.

Działki obliczeniowe oznaczyłem numerami, np. 1-2, 2-3, itd. Obok numeru działki znajduje się zsumowana wielkość przepływu wody, wynikająca z zapotrzebowania przyboru. U dołu kreski mamy długość danego odcinka w metrach. Tę ostatnią należy zmierzyć na naszych rzutach aksonometrycznych, dlatego ważne jest aby rysunki te były wykonane bardzo dokładnie w przyjętej skali.

Zanim przejdziemy do tabeli z obliczeniami hydraulicznymi kilka uwag:

1. Jeśli instalacja wodociągowa posiada indywidualne przygotowanie c.w.u. za pomocą piecyka kąpielowego gazowego lub podgrzewacza elektrycznego, nie wystarczy do obliczeń wielkości przepływu przyjmować tylko normatywnego wypływu wody dla punktów czerpalnych z wodą zimną. Bateria wannowa może np. czerpać tylko wodę zimna, tylko wodę ciepłą lub wodę zmieszaną (ciepłą i zimną). Przy poborze wody zmieszanej, przewód wody zimnej przed wodomierzem prowadzi zarówno wodę zimną do baterii, jak i zasila podgrzewacz, zapewniając wodę ciepłą w punkcie czerpalnym. Przy obliczeniach hydraulicznych takiej instalacji należy to uwzględnić. Trudno jednocześnie oczekiwać, że w jednym czasie będą działały wszystkie baterie z wodą zmieszaną, dlatego do obliczeń wielkości przepływu ze strony instalacji c.w.u. przyjmujemy punkt o największym rozbiorze wody. W naszym przypadku jest to bateria wannowa, która po stronie ciepłej wody ma zapotrzebowanie 0,15 dm³/s. Rozbiór ten występuje na odcinku 6-7, stąd oznaczyłem go gwiazdką.

2. Minimalna wartość ciśnienia wody przed punktem czerpalnym zależy od rodzaju punktu. Największy jest dla płuczek z zaworami ciśnieniowymi. U nas takiej nie ma, mamy zbiornik zasilający muszlę ustępową którego wymagania ciśnieniowe, to 0,5 bar, czyli 5m słupa wody. Większe ma bateria czerpalna – 10m. To nie wszystko. Z punktu widzenia wymaganego w instalacji ciśnienia, najniekorzystniej położonym punktem czerpalnym będzie bateria wannowa po stronie c.w.u., bowiem wystąpi dodatkowy spadek ciśnienia na podgrzewaczu gazowym. Wartość tego spadku waha się od 0,2-0,6 bar. Rozbieżność jest duża w zależności od typu podgrzewacza i powinniśmy od razu w obliczeniach uwzględnić konkretny model. Ja dobrałem podgrzewacz gazowy firmy Junkers N19E o mocy nominalnej 19kW. Spadek ciśnienia przy przepływie nominalnym wynosi w nim maksymalnie 0,2 bar, czyli 2 m słupa wody.   

3. Przy doborze średnic musimy przestrzegać zasad dotyczących maksymalnej dopuszczalnej prędkości przepływu wody. Prędkość ta nie powinna przekraczać poniższych wartości:

4. Nie będziemy liczyć strat miejscowych na podstawie oporów przepływu powodowanych kształtkami. Dla dużych instalacji opory te przyjmuje się jako wartość procentową całkowitych oporów liniowych. Dla wody zimnej wysokość strat miejscowych to zwykle 20% Σh_l.

5. Działka 10-11 liczona jest do pierwszego zaworu w budynku. Ostatnia działka (tabela obliczeń 11-WOD) będzie od zaworu do wodociągu ulicznego. Na tej działce projektuje rurę PE50x4,6mm o SDR11.

Dobór wodomierza mieszkaniowego

Dla wody zimnej w mieszkaniu dobrano wodomierz skrzydełkowy  DN15 mm i przepływie nominalnym  1,5 m³/h oraz maksymalnym q_max = 3,0 m³/h. Strata ciśnienia na wodomierzu:

gdzie: q – przepływ obliczeniowy w m³/h, w naszym przypadku na działce wodomierza występuje przepływ q = 0,48 dm³/s, więc 0,48×3,6 = 1,73 m³/h

Dobór wodomierza głównego

Dla całego budynku dobrano wodomierz skrzydełkowy o DN25 mm i przepływie nominalnym 3,5 m³/h oraz maksymalnym 7,0 m3/h. Strata ciśnienia na wodomierzu wyniesie:

Tutaj jeszcze jedna uwaga: dobór wodomierza ma swoje kryteria. Średnica wodomierza nie może być większa, niż średnica instalacji (rury) na której jest zamocowany. Przepływ obliczeniowy instalacji nie może być większy niż 70% przepływu maksymalnego wodomierza

q < 0,7 q_max

W naszym przypadku DN15 < 22mm, oraz 1,73 < 2,1; DN25 < 42mm oraz 4,536 < 4,9

Obliczenia instalacji poniżej.

Straty liniowe w instalacji powinno się liczyć dla najbardziej niekorzystnego punktu czerpalnego. Z pewnością będzie to punkt na najwyższej kondygnacji pionu nr 2.  Problemem w naszym przypadku jest jednak fakt, że na instalacji wody ciepłej występuje podgrzewacz gazowy, którego opór wynosi 2m słupa wody. Jest on zdecydowanie większy od samych oporów liniowych i miejscowych na wodzie zimnej, dlatego spróbujmy policzyć wymaganą wysokość ciśnienia dla skrajnie położonego punktu wody zimnej i osobno te same obliczenia wykonajmy dla wody ciepłej.

Tabela. Obliczenia hydrauliczne przewodów dla wody zimnej (instalacja z rur miedzianych)

Odcinek	Długość odcinka	Suma qn na odcinku	Suma qn od początku przewodu	Przepływ obliczeniowy	Średnica przewodu	Obl. prędk. przepływu	Jedn. strata ciśnienia	Wysokość straty ciśnienia
–	L	Σqn(odc.)	Σqn	q	Dz	v	R	RxL
–	m	–	dm3/s	dm3/s	mm	m/s	daPa/m	m
1-2	0,8	0,25	0,25	0,25	15	1,9	362	0,29
2-3	0,6	0,07	0,32	0,30	18	1,5	185	0,11
3-4	1,0	0,15	0,47	0,35	18	1,7	243	0,24
4-5	0,5	0,13	0,60	0,40	22	1,3	106	0,05
5-6	0,7	–	0,22	0,22	18	1,1	109	0,08
5-8	3,8	–	0,82	0,48	22	1,6	155	0,59
8-9	2,8	0,82	1,64	0,71	28	1,4	101	0,28
9-10	21,0	0,82	2,46	0,88	35	1,1	46	0,97
10-11	3,8	2,46	4,92	1,26	42	1,08	33	0,12
11-WOD	16,0	–	4,92	1,26	PE50x4,6	0,9	27	0,43
Suma strat liniowych Σhl (bez 5-6) Suma strat miejscowych 20%Σhl Wymagane ciśnienie przed baterią czerpalną Strata ciśnienia na wodomierzu mieszkaniowym Strata ciśnienia na wodomierzu głównym Wysokość geometryczna instalacji								3,16 0,63 10,0 3,3 4,2 9,6
Wymagana wartość ciśnienia w punkcie przyłączenia do sieci ulicznej								30,89

W tym wypadku nie liczę strat ciśnienia przez podgrzewacz gazowy. Ponieważ woda ciepła jednocześnie pobierana z zimną zwiększa zapotrzebowanie na wodę, przyjmuję do obliczeń działki 5-6 zapotrzebowanie wynikające z baterii zlewozmywakowej + największy pobór wody ciepłej (tutaj dla baterii wannowej). W sumie na tej działce będzie więc 0,07+0,15 = 0,22 dm³/s. Strat liniowych na tej działce nie wliczam do ogólnych. Po zsumowaniu wszystkich strat i wymaganych ciśnień na baterii, oraz geometrycznej wysokości instalacji wychodzi 30,89 m wymaganego ciśnienia w p. przyłączenia. Jak to wypadnie w przypadku instalacji ciepłej wody?

Obliczenia w tym wypadku zaczynam od baterii umywalkowej (p.2) idąc w kierunku podgrzewacza wody. Działka 6-7 to łączna długość przewodów średnicy 18mm, zasilających i wychodzących z podgrzewacza. Od trójnika (p.6)     korzystam z wcześniejszych obliczeń, bowiem płynie tam już tylko zimna woda. Część wierszy w tabeli będzie się więc dublować. 

Tabela. Obliczenia hydrauliczne dla instalacji wody ciepłej i zimnej

Odcinek	Długość odcinka	Suma qn na odcinku	Suma qn od początku przewodu	Przepływ obliczeniowy	Średnica przewodu	Obl. prędk. przepływu	Jedn. strata ciśnienia	Wysokość straty ciśnienia
–	L	Σqn(odc.)	Σqn	q	Dz	v	R	RxL
–	m	–	dm3/s	dm3/s	mm	m/s	daPa/m	m
2-3	0,6	0,07	0,07	0,07	15	0,53	40	0,024
3-6	2,2	0,15	0,22	0,20	18	1,0	91	0,20
6-7	1,2	0,07	0,29	0,25	18	1,2	135	0,16
5-6	0,7	–	0,22	0,22	18	1,1	109	0,08
5-8	3,8	–	0,82	0,48	22	1,6	155	0,59
8-9	2,8	0,82	1,64	0,71	28	1,4	101	0,28
9-10	21,0	0,82	2,46	0,88	35	1,1	46	0,97
10-11	3,8	2,46	4,92	1,26	42	1,08	33	0,12
11-WOD	16,0	–	4,92	1,26	PE50x4,6	0,9	27	0,43
Suma strat liniowych Σhl Suma strat miejscowych 20%Σhl Wymagane ciśnienie przed baterią czerpalną Strata ciśnienia na podgrzewaczu gazowym Strata ciśnienia na wodomierzu mieszkaniowym Strata ciśnienia na wodomierzu głównym Wysokość geometryczna instalacji								2,85 0,57 10,0 2,0 3,3 4,2 9,6
Wymagana wartość ciśnienia w punkcie przyłączenia do sieci ulicznej								32,52

Jak widać z tabeli, dodatkowa strata ciśnienia na podgrzewaczu wymusza większe ciśnienie dyspozycyjne w p. przyłączenia. Wynosi ono co najmniej 32,5 m. słupa wody. Jest jednak nadal mniejsze od ciśnienia w sieci ulicznej. 

32,5 m < 45m

W jaki sposób prowadziłem obliczenia? Straty ciśnienia mógłbym obliczyć za pomocą wzoru Darcy-Weisbacha, ale jest to żmudne. W praktyce lepiej posługiwać się nomogramami. Ja skorzystałem z gotowych poniższych tabel dla rur miedzianych. Przykładowa poniżej.

Rys. Nomogram do wyznaczania strat ciśnienia dla rur miedzianych (źr. Wewnętrzne instalacje wodociągowe ogrzewcze i gazowe z rur miedzianych. Wytyczne stosowania i projektowania. Poradnik COBRTI Instal).

  Ktoś dociekliwy zauważy pewnie, że na niektórych odcinkach prędkość przepływu przekraczała zalecane wartości. Zgadza się, ale były to bardzo krótkie odcinki, tym samym nie miały wpływu na całkowitą stratę ciśnienia. Projektant ma w tym wypadku pewne pole manewru. Co z krótkim odcinkiem podejścia pod baterię wannową? Jego obciążenie wynosi 0,15 dm³/s, wystarczy średnica 15mm.

Ostateczny wygląd rzutu ze średnicami będzie wyglądał następująco.