Technik inżynierii sanitarnej nie ma w swoim programie pełnego projektowania instalacji i sieci sanitarnych, co najwyżej fragmenty obliczeń. Projekt, to domena wyższych studiów, dlatego poniższy materiał kieruję głównie do studentów politechnik. Zwracam jednocześnie uwagę, że dla tej grupy czytelników najważniejsze jest zdanie prowadzącego zajęcia. Przykłady obliczeniowe zaproponowane w serwisie należy więc traktować tylko jako pomoc dydaktyczną, ułatwiająca zrozumienie tematu, czy wykonanie późniejszego rysunku.
Instalacje wodociągowe można projektować na wiele sposobów, w tytule artykułu jest mowa o konkretnym typie tego typu instalacji – instalacji z rozdziałem dolnym i lokalnym przygotowaniem ciepłej wody. Budynek będzie miał trzy kondygnacje, po dwa mieszkania na każdej kondygnacji. Niewiele, ale dla mnie mniej rysowania. Zimna woda będzie pochodzić z wodociągu ulicznego, a ciepła z podgrzewacza gazowego w mieszkaniu. Rzuty piwnic i kondygnacji powtarzalnej poniżej.
Rys.1 Rzut piwnic
W mieszkaniach na rzucie kondygnacji mamy osobną łazienkę i wc, oraz kuchnię ze zlewozmywakiem dwukomorowym. W łazience wanna z umywalką i pralką. Tutaj od razu uwaga! – projekty sanitariatów są znormalizowane, wszystkie wymiary powinny umożliwiać swobodne poruszanie się i montaż, jak też późniejszy serwis urządzeń. Projektując szerokość i długość pomieszczeń powinniśmy więc bezwzględnie zwrócić uwagę na rodzaj zastosowanych przyborów. Wanna ma zupełnie inne wymagania niż kabina natryskowa. W małych mieszkaniach (np. 3 osobowych, kawalerkach) łazienka może być razem z WC. Jeśli jednak ilość osób w mieszkaniu rośnie, korzystniej jest zaprojektować osobne pomieszczenie dla muszli ustępowej i tak jest na moim rysunku. Czy projektować kabinę czy wannę? Tutaj zdania są podzielone, chociaż coraz więcej osób ceni sobie natrysk nad dużą i niewygodną wanną, zużycie wody wtedy zdecydowanie spada. Pamiętajmy, że mieszkanie ma się sprzedać. Warto więc o takich sprawach rozmawiać z zamawiającym projekt. Co z pralką? Mamy ładowaną od góry i z przodu. Te pierwsze są wąskie, mają tylko 40 cm, ale dłuższe, do około 60cm. Pralki ładowane od przodu są z kolei szerokie, jednak płytsze w montażu. W wersji podstawowej ich szerokość wynosi zwykle 60cm, w wersji slim może mieć 50, a nawet mniej cm. Te ostatnie są obecnie bardzo popularne, bowiem mieszczą się w szafkach łazienkowych. Pralka taka jest mniej widoczna, a cała łazienka zyskuje na atrakcyjności. Na moim rzucie mamy wannę, a nie natrysk. Czemu nie dałem natrysku? Z uwagi na małe wymiary łazienki. Zgodnie z przepisami minimalna odległość pralki od kabiny natryskowej lub wanny wynosi 60cm.
To z uwagi na niebezpieczeństwo porażenia prądem. Gniazdko do pralki jak i sama pralka muszą być więc odsunięte na tę odległość, co znacznie komplikuje układ przyborów w małych łazienkach. Kabina natryskowa wymaga też zapewnienia wolnej przestrzeni przed kabiną (90-100cm). Przy takim rzucie jw. w łazience da się wykonać kabinę natryskową, ale pralkę trzeba będzie przerzucić do kuchni, a to już nie jest standardowe projektowanie.
Od czego zacząć?
Pierwsze kroki przy projektowaniu, to:
- Wystąpienie o warunki techniczne: Należy złożyć wniosek do dostawcy wody, czyli zwykle MPWiK, w celu uzyskania ważnych przy projektowaniu parametrów pracy sieci, jak np. ciśnienie dyspozycyjne w miejscu przyłączenia
- Przygotowanie map do celów projektowych: Znajdą się na niej wszystkie rodzaje uzbrojenia terenu, położenie sieci wodociągowej względem budynku, rzędne terenu, itp. W ramach dokumentacji projektant musi oczywiście dotrzeć też do aktualnych podkładów budowalnych.
- Stworzenie inwentaryzacji potrzeb sanitarnych budynku: Należy w tym wypadku określić położenie i wyposażenie sanitariatów, przewidywaną ilość mieszkańców, sposób przygotowania c.w.u., ewentualne położenie innej armatury, np. zawory ogrodowe, hydranty, tryskacze ppoż., itp.
W naszym przypadku założymy, że:
- Dostępne ciśnienie dyspozycyjne w sieci miejskiej w p. przyłączenia wynosi 38m sł.w.
- W budynku są trzy kondygnacje nadziemne z dwoma lokalami na każdej kondygnacji, oraz jedna kondygnacja podziemna. Lokale (mieszkania) są 4-ro i 5-cio osobowe.
- Licznik zużycia wody (wodomierz główny) będzie zlokalizowany w piwnicy, w wydzielonym pomieszczeniu
- Ciepła woda będzie przygotowywana przez gazowy podgrzewacz wody indywidualnie w każdym mieszkaniu.
- W budynku nie będzie instalacji ppoż.
Dla powyższych warunków i układu łazienek projektuje się dwa piony sanitarne. Oznaczymy je na rys. nr 1 i nr 2.
Rys.3 Rzut piwnic z naniesioną instalacją wodociągową.
Nie dołączyłem rysunku orientacji terenu, ale załóżmy, że wodociąg uliczny jest na godz. 12.00. Pomieszczenie techniczne za ścianą wykorzystamy do montażu odcinka wodomierzowego. Co powinno znaleźć się w jego składzie? Zestaw wodomierza głównego prowadzimy na wysokości 40-100 cm nad podłogą i rozpoczynamy zaworem odcinającym. Nie może on być dalej, niż 1 m od ściany zewnętrznej. Za zaworem powinien być odcinek uspokajający o długości 5-ciu średnic przewodów i dalej wodomierz. Za wodomierzem kolejny odcinek prosty, min. 3d, po czym obowiązkowo zawór antyskażeniowy (na rys. oznaczyłem go XY). Za zaworem ostatni zawór odcinający.
Rys.4 Szczegół odcinka wodomierzowego (wersja podstawowa).
Czy na takim odcinku przed wodomierzem musi być zamontowany filtr siatkowy? Otóż przepisy tego nie wymagają. Każdy wodomierz zawiera siatkę na dopływie chroniącą go przed większymi zanieczyszczeniami. Filtr siatkowy jest dość gęsty i może powodować stopniowy spadek ciśnienia i w konsekwencji nawet nieprawidłowe działanie wodomierza.
Co z kratką ściekową? Jest konieczna, czy nie? Tutaj odpowiedź nie jest jednoznaczna. Generalnie przepisy nie wymagają kratek ściekowych w pomieszczeniu wodomierza głównego. Przepis taki może się natomiast pojawić w wytycznych lokalnego MPWiK, lub w przypadku, gdy za zaworem antyskażeniowym ostatni zawór będzie z kurkiem spustowym (rys. 5). Zawory z kurkami spustowymi są zalecane przez sanepid, pozwalają bowiem na szybkie pobranie próbki wody w instalacji. Spuszczanie wody z całego systemu rur przez kurek spustowy jest jednak długotrwałe. Monterzy wolą rozkręcić w tym celu śrubunek. Czy jednak spuszczanie wody z całej instalacji to częsta praktyka? I znów odpowiem – NIE. W dzisiejszych instalacjach sytuacja taka występuje bardzo rzadko i jest zwykle konsekwencją wymiany poziomów rurowych w piwnicy, dużej awarii, pęknięcia lub celowego uszkodzenia. Wszystkie pozostałe naprawy i serwis można wykonać przy pomocy lokalnych zaworów odcinających. Pamiętajmy, że instalacja wodociągowa, szczególnie ta wykonana z rur stalowych, powinna być stale napełniona wodą. Każdorazowe jej opróżnianie znacznie przyspiesza proces korozji.
Rys.5 Alternatywne rozwiązanie pomieszczenia z wodomierzem.
Gdzie planować zawory?
Nasza instalacja ma stosukowo prostą budowę, zawiera tylko dwa piony, oba będą poprowadzone w szachtach przez całą wysokość budynku. Poza zaworami w pomieszczeniu wodomierza konieczne będą zawory odcinające na każdym podejściu pod pion, tzw. „podpionowe”. Zgodnie z przepisami nie muszą mieć one kurka spustowego, chociaż jest to wygodne rozwiązanie, umożliwiające spuszczenie wody tylko z samego pionu. Problemem jest (jak już wspomniałem) mała przepustowość kurka spustowego i jego wątpliwa szczelność. Po wielu latach pracy zarasta osadami i uruchomiony rzadko kiedy daje się ponownie zamknąć. Efekt kapiących kurków znają od lat właściciele budynków i być może to decyduje o braku konieczności ich stosowania.
Chciałbym natomiast zwrócić uwagę na inny aspekt – miejsce montażu zaworu podpionowego. Musi być on dostępny dla obsługi, nie należy go więc projektować w piwnicach lokatorskich, nawet jeśli pion w nich przebiega.
Kolejne zawory odcinające należy projektować przed wodomierzem mieszkaniowym oraz przed podgrzewaczem gazowym (o tym za chwilę). Jeśli wodomierz jest poza lokalem, w klatce schodowej, zawór odcinający winien być w mieszkaniu, bowiem szafka na klatce jest zwykle niedostępna dla lokatora.
Rysunek instalacji
Projekt przebiegu przewodów wynika z przyjętego rozwiązania „lokalówek”. Mamy cały szereg możliwości: układ trójnikowy, rozdzielaczowy, obwodowy, itp. Tutaj zastosuję układ trójnikowy, instalacja za wodomierzem będzie się rozdzielać na poszczególne przybory, a także zasili podgrzewacz gazowy wody i z niego wyjdzie już jako woda ciepła do określonej grupy punktów czerpalnych. Baterie należy rysować w osi przyborów, woda zimna ma być z prawej strony, a ciepła z lewej. Zobaczmy to na rysunku.
Rys. Rzut instalacji w węźle sanitarnym.
Z rysunku rzutu nie widać dokładnie przebiegu przewodów, ale jeśli jest wykonany w skali, będziemy mieli ich poziomą długość. Aby „mniej więcej” zorientować się, jak naprawdę biegną przewody, konieczna jest ich aksonometria. Poniżej pokażę tylko dla zimnej wody.
Rys. Aksonometria instalacji wody zimnej.
Czy ten ostatni rysunek jest niezbędny w projekcie? Nie. Teoretycznie powinien nam pokazać wszystkie kolanka i trójniki w instalacji, ale praktyka pokazuje, że monter i tak wykona ją po swojemu. Zwracam też uwagę, że w rysunku sanitarnym zwykle posługujemy się dimetrią, albo izometrią. Powyższy rys. nie jest ani jednym, ani drugim typem aksonometrii. Nie chcę tworzyć jednak tutaj encyklopedii dla AI. Pamiętajmy więc, że w aksonometrii obowiązują ścisłe zasady: osie muszą być poprowadzone pod odpowiednimi kątami, a długości instalacji poprowadzone wzdłuż nich wykonane w skali 1:1, lub 1:2. Wszystko to macie na lekcjach geometrii wykreślnej.
Czy wrysowane baterie są prawidłowe? Każdy typ przyboru sanitarnego ma specyficzne rodzaje baterii. W kuchni zwykle będzie to bateria z ruchomą wylewką, bo tak jest wygodniej myć naczynia. Nad umywalką wystarczy wylewka nieruchoma, nad wanną powinien z kolei pojawić się natrysk ręczny. Możliwości jest jednak dużo więcej i to od was będzie zależało, które wybierzecie. Ostatnia uwaga dotyczy podgrzewacza gazowego. Na jego podejściu, od strony wody zimnej należy koniecznie zaprojektować zawór odcinający i filtr siatkowy. Ten ostatni chroni czułe części armatury wodnej podgrzewacza przed zanieczyszczeniem.
Nie narysowałem wody ciepłej. Z podgrzewacza wyjdzie ona z lewej strony (patrząc na ścianę) i będzie biegła obok wody zimnej dołączając ostatecznie do baterii czerpalnych, zawsze z lewej strony. Na rysunkach budowlanych rysujemy ją linią punktową.
c.d.n.