Wstęp
Systemy rynnowe wykonywane są z różnych materiałów, stali ocynkowanej, tytano-cynku, aluminium, miedzi, tworzyw sztucznych. Każdy z tych materiałów ma swoje wymagania montażowe. Dodajmy też, że nawet dwa pozornie te same materiały mogą się różnić w zależności od firmy: grubością ścianki, sztywnością, odpornością na obciążenie mechaniczne, itp. Szczegółowe zasady i wytyczne montażowe znajdziemy więc w dokumentacji producenta danego systemu. W serwisie postaram się przybliżyć najważniejsze aspekty montażowe, jak: narzędzia, techniki łączenia, operacje. Ideą serwisu jest bowiem ogólnie pojęte budownictwo i wszystkie związane z tym technologie.
Transport i składowanie rynien
Systemy rynnowe powinny być transportowane w sposób zapewniający ich ochronę przed uszkodzeniem, w szczególności zgnieceniem, odkształceniem. Należy chronić rynny, tak w czasie transportu jak i składowania przed wilgocią i wpływami opadów atmosferycznych. Systemy rynnowe powinny być składowane pod dachem, najlepiej na regałach, w oryginalnych opakowaniach, lub na specjalnych systemowych paletach.
Rys. Prawidłowe zasady transportu i składowania rynien (źr. Rheinzink)
Rys. Błędny transport i składowanie systemu rynnowego.
Szczególnie istotne jest transportowanie i składowanie rynien wykonanych ze stali ocynkowanej. Rynny takie nie powinny ulegać zawilgoceniu. Z uwagi na wykraplanie się pary wodnej na powierzchni stalowej, należy zawsze zapewnić w miejscu składowania wentylację. W szczególności nie przykrywać rynien foliami, czy brezentem. Warstwa cynku w wyniku zawilgocenia potrafi się utleniać tworząc wodorotlenek cynku, widoczny w postaci białych plam. Nie zmniejsza to żywotności materiału, ale psuje jego wygląd i może stać się podstawą reklamacji.
Narzędzia do montażu systemów rynnowych
Poniżej będę opisywał głównie montaż rynien stalowych ocynkowanych lub powlekanych, dlatego przedstawionych na zdjęciu narzędzi nie znajdziemy we wszystkich systemach rynnowych. Przy blachach ocynkowanych jest ich jednak najwięcej, stąd to zdjęcie. Ponieważ kilka z przedstawionych na nim narzędzi jest dla monterów sanitarnych zagadką, postaram się od razu opisywać ich przeznaczenie.
Fot. Narzędzia do montażu systemów rynnowych.
- Kolba lutownicza z reduktorem, stosowana przy połączenia lutowanych cyną, posiada możliwość regulacji temperatury
- Szablon do wycinania otworu w rynnach, pozwala na precyzyjne naniesienie otworu do wycięcia w rynnie pod pion spustowy.
- Płyn do lutowania ZD-pro, lutowanie rynien ocynkowanych wymaga trawienia ich powierzchni w miejscu lutu, stosowane są do tego kwasy lutownicze, w tym także kwas solny (najbardziej skuteczny, choć niebezpieczny)
- Rozpuszczalnik pro-Felder
- Kostka amoniaku, wykorzystywana jest do sprawdzenia poprawnej temperatury kolby lutowniczej (przy właściwej temperaturze kostka dymi)
- Laska cyny do lutowania
- Młotek
- Grot młotkowy do zamocowania w lutownicy
- Stojak pod lutownicę
- Pędzel do nakładania płynu lutowniczego na rynnę
- Cęgi kątowe, do wyoblania blachy
- Nożyce do blachy
- Skrobak
- Szczotka druciana
- Piłka do metalu
- Narzędzie do zaginania haków rynnowych
- Poziomnica
- Sznur do trasowania
- Gwoździe
- Wkrętarka
- Mufownica, służy do rozszerzania wnętrza pionów spustowych w celu utworzenia kielicha
- Szmatka
Zwracam uwagę, że wśród narzędzi nie znajdziemy przecinarki tarczowej (gumówki). Używanie jej do cięcia blach ocynkowanych i powlekanych jest zabronione! Powoduje spalanie powierzchniowe warstw ochronnych i przyspieszoną korozję w miejscu cięcia. Cięcie rynien stalowych powinniśmy wykonywać nożycami do blachy, w ostateczności piłką do metalu.
W montażu systemów rynnowych można wymienić następujące czynności:
- trasowanie systemu rynnowego
- montaż uchwytów rynnowych
- montaż rynien
- montaż lejów spustowych
- montaż rur spustowych
Postaram się omówić wszystkie operacje. Od razu zaznaczę też, że będę omawiał tylko rynny okapowe. Pozostałe rozwiązania pozostawiam innym portalom.
Trasowanie systemu rynnowego
Pod pojęciem tym powinniśmy rozumieć rozplanowanie miejsca montażu rynien i pionów spustowych, w szczególności spadku rynien, rozstawu uchwytów, ilość i miejsce położenia pionów. Położenie rynny okapowej zależy w dużej mierze od ukształtowania dachu. Przy dachach o większym nachyleniu, gdzie w zimie istnieje niebezpieczeństwo „lawin śnieżnych”, należy projektować rynnę zawsze poniżej linii spadku dachu. Umieszczenie rynny zbyt wysoko, przy gwałtownie obsuwającym się śniegu, może prowadzić do jej zerwania.
Rys. Prawidłowe umiejscowienie rynny przy dużym nachyleniu dachu (źr. rynnybryza.pl)
Wyjątkiem są oczywiście dachy posiadające zabezpieczenia przeciwlawinowe.
Rozstaw uchwytów zależy z kolei od ich rodzaju, jak i podpieranego elementu. Uchwyty rynnowe znane są pod nazwą haków rynnowych, rynhaków lub rynajz. Generalnie, dzielą się na dwa podstawowe typy: uchwyty krokwiowe (lub nakrokwiowe, dokrokwiowe) i uchwyty czołowe.
Fot. Uchwyty rynnowe stalowe ocynkowane. Po lewej dokrokwiowy, po prawej doczołowy.
Oba uchwyty charakteryzują się inną nośnością. Uchwyt dokrokwiowy mocowany jest do najtrwalszej części dachu – krokwi. Uchwyt czołowy, do pionowej deski okapowej. Rozstaw uchwytów zależy nie tylko od ich rodzaju, ale także od materiału, z jakiego wykonana jest rynna i podawany jest każdorazowo w instrukcjach. Ogólnie nieco większy rozstaw uchwytów dopuszczalny jest dla rynien metalowych i wynosi 50-60 cm dla haków doczołowych i 80-90cm dla krokwiowych. Rynny tworzywowe powinny mieć uchwyty rozstawione nie rzadziej, niż co 50cm. Rozstaw ten dotyczy odcinków prostych. Na załamaniach, w miejscu lejów odpływowych, a także stosowania łączników rynnowych rozstaw jest zawsze mniejszy.
Rys. Przykładowy rozstaw dla haków krokwiowych ( u góry) i uchwytów doczołowych (u dołu), dla rynien stalowych ocynkowanych (źr. Blech Dach)
Rys. Rozstaw uchwytów krokwiowych i doczołowych dla rynien tworzywowych (system BRYZA).
Z uwagi na zbyt duże odległości między krokwiami, uchwyty krokwiowe mogą być też mocowane do deski okapowej mocowanej bezpośrednio na krokwiach. Uchwyty powinny zapewnić spadek rynny rzędu 2-4mm/m. Zalecam stosować tutaj średnią wartość, czyli 3mm na jednym metrze długości dachu. Trasowanie rozpoczynamy zawsze od skrajnych rynajz, najwyżej i najniżej położonej (przy leju spustowym), mocując je do konstrukcji okapu i rozciągając między nimi sznurek. Pozostałe rynajzy układamy stycznie do sznurka. Zapewnia to idealną linię i jednakowy spadek na całej długości.
Rys. Montaż rynien z wykorzystaniem sznurka traserskiego, strzałki pokazują kierunek przepływu wody i miejsce usytuowania pionu spustowego. Dwie ostatnie rynajzy po lewej stronie mają spadek odwrotny w kierunku leja.
Lej spustowy jest miejscem wymagającym dodatkowego podparcia. Mocujemy go zawsze na dwóch zamocowanych na jednakowym poziomie rynajzach, umieszczonych z obu stron leja. Ich rozstaw powinien być dopasowany do jego szerokości. Zwykle rynajzy planujemy w odległości 5-15cm od jego brzegu. Kolejnym newralgicznym elementem są kolanka na narożach budynku. Uchwyt powinien się tutaj znaleźć możliwie blisko samego kolana, aby zapewnić mu odpowiednią sztywność. Sztywność rynny wymagana jest też w miejscach jej łączenia. Poniżej na rys. pokazano przykładowe rozstawy uchwytów dla różnych elementów systemu rynnowego Marley.
Planowanie rur spustowych
Piony spustowe planuje się w ilości zależnej od kształtu dachu, jego powierzchni i długości. Rura spustowa może być sytuowana na końcu dachu, w narożniku zewnętrznym budynku (nigdy wewnętrznym), lub na jego środku. Całkowita długość rynny odprowadzająca wodę do pionu nie powinna przekraczać 10m. Jeśli więc dach ma długość ≤ 10m, wystarczy jeden pion spustowy. Jeśli więcej, można stosować dwa piony po przeciwległych końcach dachu, lub jeden środkowy. Tego ostatniego rozwiązania powinniśmy unikać ze względów estetycznych, ale nie tylko. Pion środkowy ma zawsze mniejszą przepustowość niż dwa skrajne.
Rys. Wydajność systemu rynnowego w zależności od wymiarów i miejsca usytuowania pionu spustowego (dane dla systemu stalowego Flamingo)
Przy bardzo długich dachach konieczne jest dołożenie kolejnych pionów tak, aby odległości między rurami spustowymi nie przekraczały 20m.